Reportajen Joanina Casamiro
Governu Liuhosi Sekretaria Estadu ba Formasaun Profisionál no Empregu ( SEFOPE), Servisu Hamutuk ho Embaixadora Hungaria hasoru malu, hodi koalia kona-ba kooperasaun entre nasaun rua, programa mobilidade laborar ne’ebé sei fó oportunidade ba Timor oan sira hodi servisu iha Hungaria. Nune’e mos fó formasaun hodi kapasita traballadór sira-nia koñesimentu atu bele hala’o servisu ho di’ak iha futuru.
“Programa Hungaria ne’e hanesan mos programa Australia nian ita hatete Seasonal Worker Programme (SWP) ida Novazeladia ne’ebé iha loron 28 fulan Abril atu asina ona, ne’e mak ema bolu Rendimentu Sustentável Estimadu (RSE) programa ne’e hanesan ho durasaun fulan 6 ba fulan 9 depois kontinusaun ida ne’e bele tama to’o iha fixa sira ne’ebé iha tinan 2 ka 4 nian”, dehan, Sekretaria Estadu Rogerio Araújo Mendoça iha Salaun SEFOPE, 24/02.
Governante ne’e hatutan, traballador sira foun-foun ba ho fulan 6 ka 9 depois prepara kondisoes ne’ebé di’ak parte sira nia governo haree katak, programa ne’ebé Timor-Leste apoiu ba sira-nia nasaun ne’e di’ak no sira mos bele hasa’e fali ho nia Kuantidade, entaun área ne’ebé avansa primeiru mak área Agrikultura ho Hortikultura. Husi enkontru ne’e loke espasu bo’ot ba estadu Timor liuhosi SEFOPE halo komunikasaun direita ho Embaixadór Timor-Leste ba Jakarta hodi halo kordenasaun di’ak liu tan iha futuru.
“Prepasaun fiziku ita akompaña iha Centro Formação Agriditado iha 34 ita iha Centro Formação Resgistrado, ne’ebé hetan lisensa operasionais tanba hetan suporta maka’as husi governu Australia ba iha programa mobilidade raboral, ita akompaña iha tinan 2024, Governo Australia suporta Orsamento ba área formasaun iha tinan 2025. Iha adisional ne’ebé hato’o ba ita katak iha tempu badak parte Governo Timor-Leste ho Australia sei halo investimentu ho orsamento quatro Milhões liuliu hari Centro Formasaun ida ne’ebé agriditadu hodi bele responde ba merkadu ne’ebé agora presiza”, dehan Rogerio.
Nia salenta, traballador sira reiter hatudu sira-nian prestasaun no komportamentu di’ak atu bele servisu, tanba ne’e empregador sira presiza maibé ne’e la taka dalan ba kandidatu foun sira ne’ebé iha sistema laran. Entaun kompania tenke haree ema sira ne’ebé servisu badinas no ema ne’ebé hatudu prestasaun servisu di’ak, laos presiza fali ema ne’ebé baruk-ten oinsa bele fó lukru ba kompania. Tanba ne’e parte empregador sira husu numeru 20% maibé numeru sira ne’ebé iha sistema, bainhira teste numeru redus beibeik, sei mai tan ho Novazeladia no Hungaria nian fi’ar katak numeru sira ne’e bele responde ba merkadu.
Iha Fatin hanesa Embaixadóra Hungaria, Lilla Karsay informa, visita ne’e liu-liu iha SEFOPE atu explora potensialidade ba servisu hamutuk iha área Formasaun Profisionál no Empregu. Iha empregu komunidade leboral nian atu haree mos potensialidade ba Timor oan sira ne’ebé iha ablidade naton, abilidade di’ak atu ba servisu iha rai Hungaria liuliu iha área Hospitalidade, Agrikultura nomos pontesialidade ba iha Hotikultura.
“Inisiativa ida ne’e di’ak tebes maibé importante liu mak ita estabelese koperasaun entre governu ida ne’e prioridade primeiru ne’e sai faze inisiativa ba sira seluk. Liu-liu Embaixadora aprende katak relasaun entre SEFOPE ho ita nia Ministeriu Estranjeiru di’ak tebes sei fó tulun bainhira sorte mai haruka trabalhadór Timor oan tau atensaun ba siblidade natural nian entre Timor-Leste ho Hungaria. Embaixadór mos aprende katak iha Timor oan lubuk ida ne’ebé ke sai sidadaun Portugés ne’ebé ba ona iha rai Portugal no ba servisu iha rai seluk iha kontinente Europea nia bele sai hanesan vantajen di’ak ida ba Timor oan sira”, nia dehan.









