Reportajen David da Costa
Prezidente Republika Timor-Leste no Laureadu Nobel ba Pás José Ramos-Horta, horseik simu Ministra Pekena Empreza Dezenvolvimentu Internasionál no Asuntu Multikultural Austrália nian Anne Aly, iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato, hodi ko’alia kona-ba parseria ne’ebé dura entre Timor-Leste no Austrália, ho diskusaun sira ne’ebé foka ba objetivu dezenvolvimentu partilladu, kolaborasaun ekonómika, no Timor-Leste nia adezaun ba ASEAN.
Ministra Dezenvolvimentu Internasionál Austrália nia Vizita ida-ne’e akontese hamutuk ho Konferénsia Ekonómika no Negósiu Timor-Leste ho Austrália daruak (TLAUCON 2025), ne’ebé hala’o iha loron 6–8 fulan-agostu iha Sentru Konvensaun Dili. Konferénsia ne’e organiza husi Governu Timor-Leste no Austrália, ho objetivu atu hametin lasu ekonómiku liuhusi promove investimentu iha setór xave sira, inklui agrikultura, turizmu, manufatura, no rekursu minerál sira.
Prezidente Republika José Ramos-Horta hato’o agradesimentu ba Austrália nia apoiu ba Timor-Leste ne’ebe maka metin, tanba ne’e Timor-Leste atu tama ba ASEAN tenke koopera no kontinua iha komérsiu, investimentu, no ligasaun povu ho povu ne’ebé sei dudu kresimentu sustentável ba nasaun Timor-Leste no Australia.
“Austrália sai nu’udar parseiru ida ne’ebé metin iha Timor-Leste nia viajen ba estabilidade no prosperidade. Enkuantu ita prepara atu tama ba ASEAN, ita valoriza kooperasaun kontinua iha komérsiu, investimentu, no ligasaun povu ho povu ne’ebé sei dudu kresimentu sustentável ba ita-nia nasaun rua ne’e.”dehan Ramos-Horta iha Komunikadu Imprensa Ne’ebe Neon Metin Asesu husi Palásiu Prezidensial Bairo-Pite, Kinta 7/08.
Alende ne’e mos, Xefe estadu Timor-Leste José Ramos-Horta ohin mós simu vizita husi Enviadu Espesiál Austrália ba Sudeste Aziatiku, Sr. Nicholas Moore AO. Nia vizita Timor-Leste hodi partisipa iha Konferénsia Ekonómika no Negósiu Timor-Leste ho Austrália daruak (TLAUCON 2025). Konferénsia ne’ebé organiza hamutuk hosi governu Timor-Leste no Austrália, subliña aprofundamentu kolaborasaun ekonómika entre nasaun rua ne’e.
Iha enkontru ne’e Xefe Estadu Ramos-Horta reafirma ligasaun bilaterál forte entre Timor-Leste no Austrália, partikularmente iha haburas kooperasaun ekonómika no dezenvolvimentu sustentável.
Xefe Estadu Ramos-Horta hato’o kompromisu Timor-Leste nian atu promove pás no estabilidade iha Sudeste Aziátiku enkuantu rekoñese Austrália nia apoiu kontinua iha viajen dezenvolvimentu nasaun nian.
“Timor-Leste no Austrália partila ligasaun ida ne’ebé forja liuhosi istória no aspirasaun komún sira. Bainhira ita prepara atu adere ba ASEAN, parseria Austrália nian sai nafatin importante tebes hodi avansa ita-nia nasaun nia dezenvolvimentu no integrasaun rejionál,” afirma hosi xefe estadu
Tanba ne’e Timor-Leste ho Australia nia amizade kleur ona, ne’ebé hametin liuhusi ligasaun forte entre povu ho povu. Dezde Timor-Leste nia independénsia iha tinan 2002, Austrália sai nafatin Timor-Leste ninia parseiru dezenvolvimentu no seguransa ne’ebé boot liu. Nasaun rua ne’e ativamente parseiru iha kooperasaun sira iha setór oioin, inklui Dezenvolvimentu, Diversifikasaun Ekonómika, programa Mobilidade Traballu Pasífiku Austrália (PALM), projetu infraestrutura boot sira, Edukasaun, Seguransa no Defeza,ligasaun entre Povu, Apoiu ba Timor-Leste nia membru OMK no adezaun ba ASEAN