Reportajen: Umbelina dos Reis
Hafoin halo enkontru ba loron da-ruak ne’e, konB enkontru formal negosiasuan fronteir maritima no rai ho Indonesia, iha hotel Palm Spring, hafoin remata enkontru Diretora Ezekutiva Gabinete Fronteira Maritimas, Elizabeth Exposto hateten ita halo negosiasaun formal dahuluk entre Indonézia ho Timor-Leste konaba fronteira ekipa boot hosi Indonézia mai ho komitmentu atu resolve fronteira maritimas, Ita hahu prosesu ona, sei kleur oituan mais iha komitmentu hosi rai rua tenta atu resolve iha prosesu, maibe iha komitmentu kontinua reunioens tanba buat hotu lao ho pozitivu.
” Primeira reuniaun hatudu komitmentu ba reuniaun formal no kompromisu hosi rai rua, tenta halo diskusaun atu rezolve tuir prosesu maneira pasifika ba lei direitu internasionál nian. Tanba reuniaun primeira ne’e loke dalan di’ak no iha komitmentu hosi Indonézia ho Timor-Leste,” Dehan Elizabeth Exposto, ba Jornalista sira iha otél Palm Spring, kuarta-feira, 20/08.
Nia informa, negosiasaun ne’e hahu diskusaun entermus de prosesu oinsá reuniaun sira ne’e, atu lao ba oin ho ambiente espiritu positivu kooperasaun de amizade. Tanba reuniaun ida ne’e Timor-Leste mak realiza, depois prósimu reuniaun mak Indonézia, tenta tenki realiza iha tinan ida ne’e.
“Antes tinan ida ne’e remata ita sei halo reuniaun ida tan depois kontinua reuniaun iha tinan oin tanba kompromisu tiha ona.” Nia konklui.
Konaba Fronteira terresre embaixador Timor-Leste ba iha Indonézia, Roberto Soares hateten konsultasaun komunikasaun ba solusaun ita nia segmentu não rezolvidu ne’e kontinua la’o hela, hanesan ita akompaña Timor-Leste ho Indonézia kontinua nafatin manifesta vontade tomak atu solusiona iha ambitu ne’ebé mak amigavel, tanba Indonézia nu’udar país vizinu tanba ne’e mak ita sei buka solusaun ida ne’ebé mak bolu indie spirit of good nibord relationship.
” Hanesan horseik Primeiru Ministru hatete katak Primeiru Minstru hasoru malu ona ho Prezidente Prabowo iha sorumutu, konserteza asuntu importante rua ne’ebé koloka iha ambitu, ita nia relasaun bilaterál ho Indonézia, ida mak solusaun ba fronteira terrestre, no fronteira marítima nia, ohin ita hatudu ona vontade hosi parte rua, hodi kontinua buka solusiona fronteira marítima no fronteira terrestre, tanba prosesu negosiasaun nia kompleksidade konserteza negosiasaun sei kontinua, bainhira iha ona solusaun final konserteza governu no estadu sei divulga ka pronunsia ba públiku kona ba solusaun ida ne’ebé sei fo benefisiu ba interese mutua entre nasaun rua.” Nia dehan.
Nia informa, baze fundamental iha negosiasaun ita nia sempre akordu de kontratadu internasionál, tanba Timor-Leste nia pozisaun sempre aposta de akordu ne’ebé uluk estabelesidu ona entre Holanda ho Portugál, ne’ebé ita hotu hatene katak tratadu ne’e bolu dehan 1904, entaun ida ne’e mak sempre sai hanesan baze fundamental iha ambitu de negosiasaun Timor-Leste nian, konserteza Indonézia iha sira nia aproximasaun ou iha nia pozisaun rasik.
“Hosi parte rua Indonézia no Timor-Leste konkorda ultilizasaun akordu ne’ebé uluk Holanda ho Portugál estabelese, ne’e sai hanesan baze fundamental ne’ebé separa iha Timor ho Indonézia de akordu tuir lei internasionál, nune’e ita bele dehan fronteira ne’ebé uluk pertense ba kolonizasaun ba Holanda sai teritorial integridade ba Indonézia nian. no konserteza Timor-Leste uluk parte ba kolonizasaun Portugál nia hamrik nu’udar hanesan nasaun foun Timor-Leste, tanba ida ne’e mak labele dehan Indonézia kaer ida ne’ebé to’o ohin loron nia prosesu la’o, hosi parte rai rua tenki respeitu ba lei internasionál. Timor-Leste kontinua luta para asegura salvaguarda soberania hodi fo onra no respeita ba heroi sira ne’ebé lakon ona sira nia vida. tanba ita nia rai ne’e harii heroi sira nia ruin ho ran, nune’e tenki tane aas no valoriza sira nia sakrifisiu. Tanba ne’e mak ekipa negosiasaun Timor-Leste sei kontinua aposta pozisaun hodi salva guarda ba ita nia soberania.” Nia dehan.