Reportajen David da Costa
Nunu Governu konstitusionál ne’ebe maka lidera husi Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmão, hala’o reuniaun ordinária Konsellu Ministrus iha Palásiu Governu kuarta 27/08, hodi aprova projetu rezolusaun hodi Ezonera atuál Prezidente Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oecusse Ambeno (RAEOA) Rogeiro Tiago de Fatima Lobato ho nia membru autoridade sira hahú husi 31 Agustu 2025.
Iha komunikadu Imprensa ne’ebe Neon Metin sita husi Media Gabinete Primeiru Ministru nian katak ohin Konsellu Ministrus aprova projetu Rezolusaun Governu tolu, ne’ebé aprezenta husi Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, kona-ba Rejiaun Administrativa Espesiál Oecusse Ambenu (RAEOA).
Atu Disolve Komisaun Ezekutiva ho hanoin atu estabelese Zona Ekonómika Espesiál Dezenvolvimentu Oecusse Ambenu (ZEEDOA), ho efeitu iha loron 31 fulan-agostu 2025.
“Ezonera Prezidente no membrus Autoridade RAEOA nian, ho efeitu hahú iha loron 31 Agostu 2025” hatete iha Komunikadu ne’e.
Konsellu Ministrus mos nomeia estrutura provizória foun ida hodi garante kontinuidade administrasaun nian hahú iha loron 1 fulan-setembru tinan 2025.
Maibé antes ne’e iha loron 24 Janeiru 2024, liu-liu Konsellu Ministrus iha rezolusaun Governu dahuluk ne’ebé aprova ona ho nia objetivu atu nomeia Prezidente no membrus Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oecusse Ambenu (REAOA) nian.
Iha Rezolusaun Governu ne’e ko’alia liu kona-ba nesesidade reestruturasaun no autonomia ba RAEOA tuir proposta iha Programa Governu nian, ho objetivu atu rekupera konfiansa populasaun nian, rekupera dinamizmu iha dezenvolvimentu ekonómiku no estabelese relasaun konfiansa ho interveniente sira hotu, populasaun, parseiru no parte interesada sira seluk.
Tanba ne’e, Governu nomeia Rogério Tiago Lobato hanesan Prezidente Autoridade RAEOA, ba mandatu ida tinan lima nian, ho misaun prinsipál atu superviziona atividade sira desentralizasaun nian, eduka no mobiliza populasaun lokál ba envolvimentu konxiente ida iha dezenvolvimentu ekonómiku Enklave Oecusse Ambenu nian.
Nomeia mós sidadaun sira ba membru Autoridade RAEOA nian ba mandatu tinan lima maka hanesan tuirmai ne’e André Lao, hanesan Sekretáriu Rejionál ba Administrasaun; Elvira Manat, hanesan Sekretáriu Rejionál ba Finansas; Luís de Jesus Neno, hanesan Sekretáriu Rejionál ba Saúde.
Nune’e mós Inácia Tamele, hanesan Sekretária Rejionál ba Edukasaun no Asuntus Sosiais; Filomena Sila, hanesan Sekretária Rejionál ba Agrikultura; no Marcelino Marques Coro, hanesan Sekretáriu Rejionál ba Terras no Propriedades, Rejistu no Notariadu.
Maibé iha Projetu daruak Rezolusaun Governu nian, ho objetivu atu kria Komisaun Ezekutiva ida hodi haree ba estabelesimentu Zona Ekonómika Dezenvolvimentu Espesiál ida iha Oé-Cusse Ambeno.
Desizaun hodi kria komisaun ida-ne’e atu konsidera katak, hafoin kuaze dékada ida dezde ninia kriasaun, projetu atu estabelese Zona Espesiál Ekonomia Sosiál Merkadu (ZEESM) ida, hatudu inkapasidade atu kumpre objetivu sira ne’ebé propoin ona iha inísiu, hodi kria beibeik dúvida kona-ba ninia natureza, finalidade, kompeténsia no podér sira to’o ninia estinsaun.
Tanba Populasaun la haree-hetan Zona Espesiál ne’e hanesan realidade ida ne’ebé bele atende sira-nia nesesidade, laiha dinamizasaun ekonómika, atinje ekuidade sosiál no partisipasaun efetiva komunidade lokál nian. Aleinde ne’e, jestaun Zona Espesiál dala barak konfunde ho administrasaun Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse Ambeno nian, nune’e hamosu inserteza kona-ba ninia papél no impaktu efetivu.
Komisaun ne’e iha responsabilidade atu prepara no aprezenta ba Governu, ho prazu fulan-12, estudu detalladu ida ho objetivu atu implementa Zona Ekonómika Espesiál ida iha Oé-Cusse Ambeno, liuliu ho deskrisaun pormenorizada kona-ba ninia objetivu sira, planu implementasaun nian no orsamentu nesesáriu ba efeitu ne’e.
Nomeia João Mendes Gonçalves hanesan Koordenadór Komisaun enkuantu dezigna Régio da Cruz Salu no Herculano de Sousa hanesan Vise-Koordenadór.