Reportajen David da Costa
Embaixadór Timor-Leste iha Maputo, Moçambique, Luís Miguel Lopes de Sousa, hateten kompaña Xineza Yuxiao, ne’ebe durante tinan 20 resin investe iha nasaun Moçambique, manifesta ona sira ninia interese atu halo investimentu iha Timor-Leste.
Tanba ne’e embaixadór iha inisiativa lori kompaña ne’e mai Timor hahú husi enkontru ida iha Moçambique. Bainhira ko’alia ho reprezentante kompaña ne’e, nia halo uluk peskiza kona-ba sira nia atividade empresarial no mos hasoru Embaixadora Xina iha Moçambique hodi konfirma kompaña ne’e nia kredibilidade.
“Ha’u vizita mos sira nia obra sira ne’ebe durante ne’e sira implementa iha Moçambique. Depois hosi ne’ebá mak ha’u foti inisiativa atu lori sira mai Timor-Leste,” dehan Embaixadór Luís Miguel ba jornalista sira, bainhira remata enkontru ho Prezidnete Republika José Ramos-Horta iha Palásiu Prezidensial Bairo-Pite, Segunda 06/07.
Delegasaun kompaña Xineza Yuxiao to’o iha Díli no iha loron dahuluk kedas hasoru ona Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta. Iha agenda tuir mai, delegasaun ne’e sei hasoru mos Vise-Primeiru Ministru no membru governu balun hodi diskute oportunidade investimentu iha Timor-Leste.
Objetivu hosi vizita ne’e mak atu koñese liu tan ambiente negósiu no oportunidade investimentu iha Timor-Leste, antes determina área prioritária sira ne’ebe bele dezenvolve.
Kompaña Xineza Yuxiao durante ne’e halo investimentu iha Moçambique no Angola iha setor oioin, inklui minerasaun, infraestrutura, hotelaria no indústria. Iha Moçambique, kompaña ne’e harii hotel boot ida iha tasi-ibun, ne’ebe tuir previzaun sei sai ida hosi edifísiu simbóliku sira iha país ne’ebá. Aleinde ne’e, sira mos investe iha fábrika simentu no projetu infraestrutura sira seluk.
“Iha minerasaun parte Norte, sira halo mos hotél, pesoalmente ha’u rasik ba vizita, hotél ida ne’ebé agora sira halo ne’e aban bainrua sai ikon iha Mosambike tasi ibun boot loos, depois sira halo mos infraestrutura, iha fábrika liu-liu fábrika simenti nian, ho buat seluk tan, ne’e mak sira hakarak mai, sira manifesta sira nia interese atu investe iha Timor,” nia dehan.
Tuir Embaixadór Luís Miguel, investidór sira manifesta katak sira prontu atu investe iha Timor-Leste, inklui possibilidade atu harii hotel sira hodi prepara kapasidade akomodasaun ba tinan 2029, bainhira Timor-Leste sei asume Prezidénsia ASEAN.
“Sira nia parte sira dehan prontu, sira bele harii hotél ba ita nia preparasaun tinan 2029, bainhira ita asume ita nia Prezidensia ASEAN nian,” nia afirma.
Nune’e Prezidente José Ramos-Horta fó bemvindu ba delegasaun kompaña Xina-Eusel no apresia sira nia inisiativa atu investe iha nasaun Timor-Leste. Tanba ne’e delegasaun investidór sira atu kontinua halo diskusaun ho Governu Timor-Leste hodi aprofunda proposta investimentu no identifika área prioritária sira ne’ebe bele implementa iha futuru besik.
Embaixadór TL iha Moçambique Relata Avansu Kooperasaun Bilaterál ba Prezidente
Embaixadór Timor-Leste iha Maputo, Moçambique, Luís Miguel Lopes de Sousa, informa, ohin hasoru malu ho Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, atu relata progresu servisu Embaixada no aprezenta rezultadu husi misaun diplomátika durante nia mandatu.
Embaixadór Luís Miguel de Sousa dehan, relasaun entre Timor-Leste no Moçambique kontinua forte no di’ak liután, liuliu depois vizita ofisiál Prezidente Repúblika ba Moçambique iha fulan Jullu 2024, ne’ebe kontribui atu hametin kooperasaun entre nasaun rua.
“Ita nia relasaun entre Timor-Leste ho Mosambike exelente, forti, depois vizita Prezidente Repúblika ba Mosambike fulan Jullu 2024 hametin liu tan ka haforsa liu tan ita nia relasaun,” nia dehan.
Tuir Embaixadór ne’e, durante vizita refere, nasaun rua asina Memorandu Entendimentu (MoU) tolu, inklui iha área Ensinu Superiór, Siénsia no Teknolojia. Implementasaun husi akordu ne’e hahú ona, ho estudante timoroan na’in sia konsege bolsa estudu atu kontinua estudu iha Moçambique.
Lista estudante sira ne’e fó sai ona husi Fundu Dezenvolvimentu Kapitál Umanu (FDCH), ho maioria estudante sira atu tuir kursu medisina. Hosi total estudante na’in sia, feto na’in ualu no mane ida. Agora daudaun prosesu negosiasaun entre FDCH no universidade sira iha Moçambique sei la’o hela atu determina kouta estudante ne’ebe bele simu.
Aleinde área edukasaun, Timor-Leste no Moçambique mos asina akordu kooperasaun iha setor minerasaun, hidrokarbon no rekursu naturál.
Embaixadór hateten, depois akordu ne’e, delegasaun husi Banku Sentrál Moçambique no komité supervizaun Fundu Soberanu Moçambique vizita Timor-Leste atu aprende kona-ba esperiénsia jestaun Fundu Petrolíferu Timor-Leste, ne’ebe konsidera hanesan modelu ida ba sira.
Durante nia mandatu, prioridade prinsipál Embaixada mak kontinua hametin relasaun diplomátika no kooperasaun entre Timor-Leste no Moçambique, inklui iha kuadru Komunidade Países Língua Portugesa (CPLP).
Nia esplika, Timor-Leste agora asume prezidénsia rotativa CPLP, no kontinua organiza atividade oioin hamutuk ho membru sira seluk. Iha planu mos atu selebra loron CPLP no simu vizita Sekretária Ezekutiva CPLP, Maria do Carmo Silveira Jardim, ne’ebe previstu sei vizita Moçambique iha fulan Outubru.
Embaixadór dehan prioridade seluk mak asegura implementasaun memorandu entendimentu sira ne’ebe asina tiha ona, inklui kontinuidade programa bolsa estudu ba estudante timoroan sira. Tanba estudante timoroan na’in haat remata ona estudu iha Moçambique no fila ona ba Timor-Leste, no Governu hakarak kontinua haruka estudante foun sira.
Kooperasaun entre nasaun rua mos sei expande ba área seluk hanesan turizmu. Foin lalais, Embaixadór hasoru Ministru Ekonomia no Sekretáriu Estadu Turizmu Moçambique, no rezultadu enkontru ne’e mak proposta akordu ida ne’ebe haruka ona ba Ministériu Negósius Estranjeirus no Kooperasaun (MNEK) Timor-Leste atu avalia antes asina ofisialmente.
Iha área defeza, Timor-Leste agora iha ona adidu defeza iha Moçambique. Governu Moçambique mos manifesta disponibilidade atu oferese bolsa estudu ba kadete balun husi F-FDTL atu tuir formasaun iha akadémia militár, alende oportunidade kooperasaun iha área sira seluk.










