Reportajen Silvino Freitas
Ministeriu Obras Publika (MOP) ho Cámara Comercio Industria- Timor Leste (CCI-TL) avalia ona empreza nasional hamutuk 61 hodi kualifika ba kategoria kualidade hodi implementa projetu sira, tanba iha empreza balun neebe tuir konkursu hodi manan projeitu maibe laiha kualidade rekursu nunee sira faan projetu no balun abandona, nunee husi prakualifikasaun neebe bele kategoriza kbiit empreza nian atu bele implementa projetu tuir nivel kualifikadu sira.
MOP Samuel Marçal dehan,seitor privadu iha nasional nee seitor ida neebe importante tebes tanba atu reforsa ita nia ekonomia nasional nee mak ita nia seitor privadu nasional maibe governu iha planu ida atu halo klasifikasaun ba seitor privadu nasional sira tuir sira nia kapasidade no rekursu neebe sira iha, tanba dadaun iha seitor privadu neebe barak tebes maibe la reorganiza sira ho diak, tanba iha balun neebe foin aprende maibe ba kaer projeitu neebe boot ikus husik ka soe hela abandonadu la lao.
“Entaun dalaruma falla nee iha nee tanba nee mak ohin mai enkontru halo diskusaun ho seitor privadu hodi rona sira hotu nia hanoin oinsa maka dalan neebe diak hodi implementa, planu sira tuir mai kada tinan ita halo maibe ita haree katak seitor privadu nasional la dun iha oportunidade hodi involve iha seitor privadu nasional nian” dehan MOP Samuel Marçal, hafoin diskusaun ho CCI-TL iha Akait Dili, (21/10).
Nia dehan, diskusaun nee hodi buka dalan hamutuk atu envolve barak liu ita nia seitor privadu nasional barak liu iha laran iha prosesu infraestrutura sira tuir mai, ita atu halo kualifikasaun tuir kapasidade no rekursu neebe sira iha hodi nunee tinan oin mai bele hahu no iha tinan nee nia laran sei lansa prakualifikasaun, nunee mos prakualifikasaun nee laos deit haree iha nasional maibe haree too iha municipal sira saida mak bele halo hodi hadia ita nia nasaun nee ba oin.
“klasifikasaun ba kompana tanba iha kompana neebe klasifikasaun kiik ba fali boot hodi halo rungu ranga tanba nee husi klasifikasaun nee mak sei bele organiza halo didiak, nunee ho iha oportunidade atu kaer nee bele kaer rasik hodi kapasita sira nia kompana forte liu tan, karik la halo klasifikasaun mak kompana neebe hetan oportunidade lakohi kaer ba faan fali ba hodi hein simu deit persen, nunee husi diskusaun neebe halo hodi hamosu sistema ida hodi organiza seitor privadu sira” dehan MOP Samuel.
Klasifikasaun nee identifika empreza sira nia kbiit ho kategoria A, B ho C nee hodi labele fo impaktu ba ejekusaun projeitu, neebe iha kapasidade hodi implementa projetu hira neebe akontese ona iha rai barak, nee uluk ita la halo tanba ita nasaun foun foin ukun an fo oportunidade atu halo maibe agora nee tenke halo.
Prezidente CCI-TL Jorge Serano dehan, prakualifikasaun ba empreza sira atu kualifika sira partisipa projeitu sira no empreza neebe rejista iha 300 resin maibe iha avaliasaun 61 maka preparadu restu nee iha faze avaliasaun, tanba nee tinan oin ministeriu obras publika bele uza ona prakualifikasaun nee ba projetu sira tuir mai no empreza neebe la rejista sei la tuir konkursu ba projetu sira tuir mai liuliu ba empreza nasional sira, ida nee politika neebe nonu governu halo atu ajuda seitor privadu nasional atu dezenvolve.
“Hotu hotu hakilar nusa mak estranjeiru deit Cina deit halo prakualifikasaun para haree kapasidade seitor privadu liu liu area konstrusaun sivil nasional sira hodi prepara an hodi tuir prosesu, laos deit kapasitasaun tanba balun foti projetu abandona faan halo ida nee atu it abele kontrola ho diak” konklui Prezidente CCI-TL Jorge Serano.