Home Notisia Oan Mane Superintendente Polísia Julia: Ha’u-nia Mãe la Promovidu tanba Ema Hanehan Bebeik...

Oan Mane Superintendente Polísia Julia: Ha’u-nia Mãe la Promovidu tanba Ema Hanehan Bebeik ho Poder

2200
0
Oan Mane Superintendente Polísia Julia da Gama, Hernanio Moniz. Foto. Doc. Privadu.

Reportajen Adroaldo “Saretukau”

Oan mane boot hosi Superintendente Polísia Julia da Gama, Hernanio Moniz, ne’ebé oras ne’e da-dauk hala’o hela nia estudu Filozofia iha Saint Anthony Mary Claret College, Filipina, hato’o nia sentimentu ba aktu kanselamentu iha momentu promosaun diviza ba nia mãe hodi hato’o mos ejijensia ne’ebé aliña ho nia mãe ne’ebé presiza atu fo resposta, liu-liu aktu abuzu de poder sira.

“Hanesan oan mane boot, uainhira ha’u rona ha’u-nia mãe hetan promosaun, ha’u kontente no orgullu los iha primeiru, tanba ha’u-nia mãe mos bele hetan oportunidade hodi promove husi Superintendente ba Superintendente Xefe. No ha’u kontenti los tanba oportunidade ba mãe mai fali ona, basá iha tinan 2022 ha’u-nia mãe tuir teste ba promosaun diviza no pasa ho valor (14,26) i faz parte ba iha 6 mellores entre 22 pessoas, feto nia mesak de’it mak hola parte iha tempu ne’ebá hodi hadau vaga 6 iha Komando Jeral. Mas realidade mãe la ba oin ou la promove, tanba ema hanehan nia ho poder no fo fali oportunidade ne’e ba ema seluk.” Hernanio espresa nia sentimentu ba Neon Metin via WhatsApp, 28/03.

Nia hatete nune’e, tanba iha individu balun ne’ebé hetan oportunidade la tuir ezame no rekezitus promosaun nian, no individu ne’e sai husi Timor ba Indonézia fila mai mak foin tuir fali ezame check-up no ikus mai oportunidade ne’e individu refere mak hetan. 

“Ida ne’e akontese ba ha’u-nia mãe husi uluk kedas no ida ne’e triste ida ne’ebé mak lakon tiha ona husi ami-nia leet. Maibé ohin loron tristeza boot ida mai tan, uainhira ha’u haree ha’u-nia mãe hato’o nia lamentasaun liu husi media sira, ha’u senti fuan kanek los iha dook ne’e mai, tanba sá mak buat sira hanesan ne’e akontese fila-fila hasoru nia?”

Nia husu ba nia mãe, tanba sá ida ne’e akontese, nia mãe hatan, “Ama mos konfundi Ze! Tanba ama la hetan karta, ama só rona de’it liu husi komunikasaun verbal husi Superintendente Asistente Virgilio katak ama nia promosaun demoradu.” Iha loron ne’e kedas kontenti ne’ebé iha nakfilak ba triste.”

Nia konta razaun promosaun demoradu tanba nia mãe komete infrasaun balun ho númeru (DJD/CG/2026/0041), ne’ebé Inspektora ho inisial EGP husu ba Komando Jeral loke prosesu infrasaun hasoru nia mãe. 

“Iha loron kuarta-feira mãe ba hasoru Sr. Paul Aziz iha Gabinete Ministériu Interior sobre mãe nia kazu refere i sira aprezenta ba mãe katak nia promosaun ne’e demoradu tanba ho razaun tuir mai; primeiru dehan mãe mak ema ne’ebé fasilita dokumentus Inspektora EGP nia oan sobre sistema familiarizmu no Nina Mintha nia live ida insulta Komandante Pedro Belo ho Inspektora EGP ne’e rasik. Segundu dehan mãe mak ema ne’ebé organiza manifestante sira hodi halo asaun anarkizmu iha loron 16 de marsu 2026 iha Ministerio Interior nia oin.” Superintedente Polísia Julia konta ba nia oan mak hala’o hela estudu iha Filipina.

Husi ne’e Komandante Jeral no Segundu Komandante foti desizaun hodi prosesa Superntendeten Polísia Julia. “Maibé pergunta mak ne’e, tanba sá antes loron promosaun ha’u nia mãe la hetan notifikasaun ou xamada ruma husi Komando Jeral no Ml hodi deklara katak mãe labele promove tanba tenki rezolve lai kazu nee?” Hernanio kestiona ho aktu hasoru nia mãe.

Nia mos kestiona ho Komandante balun hanesan Ofisial Superior ida ho inisial BJ ne’ebé komete krime pekulatu fa’an kombustível mina PNTL ulun hitu ho objetivu ba vizita nia oan iha Indonézia ne’ebé sei alega ba iha loron 8 abril 2026. “Ida ne’e diferente tebes ho mãe nia kazu, tanba ita ko’alia kasar karik ne’e hamonu los figura Instituisaun PNTL nian, maibé tanba sá Ministériu Interior ho Komando PNTL bele rekomenda pesoal refere ba promosaun diviza no ha’u-nia mãe lae?” Nia kestiona tan.

Superintendente Polísia Julia konta ba nia oan katak, “nia hato’o pergunta: oinsá ho kazu infrasaun ne’ebé kada Ofisial Superior komete iha parte Justisa i Displinar? Ministériu Interior rasik hatan katak ne’e polítika MI nian atu fo oportunidade ba ofisial sira hotu hodi promove pasu ida-ida tuir vaga ne’ebé iha no sei la depende ba kualker kazu.” Iha ida ne’e hatete klaru los ona, maibé nusá mak la promove?” Nu’udar oan, Hernanio la satisfas.

Hatan ba perguta, ida ne’e diskriminasaun ba feto iha instituisaun laran ka ida ne’e problema administrativu de’it? Tuir Hernanio nia observasaun, ida ne’e problema administrativu no deskriminasaun hasoru feto iha instituisaun laran. Tuir nia kualker problema administrasaun mak sempre mosu hanesan, abuzu de poder, promosaun la justu, laiha transparénsia, lideransa fraku no mosu deskriminasaun sira. Nia hatete, situasaun hirak ne’e kona hotu ba nia mãe nia kazu.

Estudante Filózofu ne’e hateten ida ne’e tanba, individu balu uza poder ne’ebé iha hodi eskolla tuir nia hakarak, promove nafatin Komandante balu ne’ebé kazu rejistu hotu hela iha Tribunal maibé ba nia mãe de’it mak demoradu. Nia mos dúvida tanba sá kazu fa’an kombustível ho kazu falsifikasaun dokumentu ba veteranu ne’e kazu ki’ik, tan ne’e mak tenki promove nafatin ofisial balun.

“Iha ne’e mos ita nota momós katak promosaun la justu tanba sira iha kazu hotu maibé ha’u-nia mãe de’it mak tenki hela. Ida ne’e la tranparénsia tanba desizaun la klaru, despaxu mai urjente i sein koñesimentu husi ha’u-nia mãe no mãe rasik la hetan tan kopia konaba despaxu refere nu’udar pesoal indikadu demoradu no ida ne’e konsidera mos deskriminasaun hasoru feto iha instituisaun.” Oan mane Superintedente Polísia Julia lamenta.

Nune’e ba pergunta, saida mak parte família hein husi Komandu PNTL ka Governu hodi rezolve kestaun ne’e? Hernanio ninia ejijénsia tolu aliña ho nia mãe nian, hanesan: 1. Tanba sá mak MI aprejenta prosesu programa promosaun iha loron 21 de marsu 2026 iha Akademia Polísia hatete katak Promosaun Tranjitóriu ne’e ba ema hotu, promove tuir polítika MI nian, maibé ikus mai iha fali impedimentu urjente? 2. Tanba sá mak Ministru Interior hatete ona katak promosaun ne’e promosaun tranjitóriu maibé MI sei konsidera karta bar-barak ne’ebé la signifika ha’u-nia mãe sala ne’e hodi hatun despaxu demoradu? 3. Sé promosaun ne’e depende ba prosesu infrasaun no krime públiku, tanba sá la notifika ha’u-nia mãe antes loron tolu tama ba promosaun?

“Ohin ita iha ona lideransa foun rua ne’ebé mak sei lidera Instituisaun PNTL ba períodu 2026 – 2029. Em nome mãe ho família hato’o Parabens! Espera sira bele klarifika atu nunee ita hotu bele hatene!” Hernanio nia esperansa atu hatan ba problema no situasaun mak nia mãe hasoru.

Entretantu Komando Jeral Polísia Nasional Timor-Leste (PNTL), Sábadu (21/03/2026) iha Sentru Formasaun Akademia PNTL, Comoro, halo promosaun diviza ba Ofisial Superior Polísia Na’in-62, kompostu hosi Superintendente Polísia na’in-17, promove ba Komisáriu Asitente Polísia, Superintendente Polísia na’in-22 promove ba Superintendente Xefe Polisia no Superintendente Asistente Polísia na’in-23 promove ba Superintendente Polísia. Enkuantu Superintendente Polísia Julia da Gama hetan kansela ba nia promosaun ba Superintendente Xefe.

Ba kazu ne’e, PDHJ rasik foti ona asaun atu halo fiskalizasaun hodi buka tuir kazu deskriminasaun refere. Provedor PDHJ, Virgilio da Silva Guterres mos lamenta ho foti desijaun iha minute ikus, tuir nia, loloos tenki iha avaliasaun inisial atu labele iha minutu ikus ba promosaun nian mak foin kansela, ida ne’e hamosu deskonfiansa katak desizaun balun bele la bazeia ba avaliasaun ka analiza kle’an ba sé mak atu halo promosaun.

Husi parte Ministru Interior, Fransisci da Costa Guterres, klarifika katak promosaun ne’e demoradu tanba Superintendente Polísia Julia iha hela kazu balun no sei iha prosesu investigasaun nune’e sei hein antes halo hikas promosaun.

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here