Reportajen David da Costa
Prezidente Repúblika (PR) José Ramos-Horta rejeita alegasaun sira ne’ebé laiha evidénsia liga ho emprezáriu kona-ba rede kriminozu sira iha Ázia, iha ámbitu hosi projetu ida iha Timor-Leste, ne’ebé Media Internasionál publika.
Iha Komunikadu Imprensa ne’ebe Neon Metin asesu ohin, Prezidente Repúblika José Ramos-Horta, Resposta ba Artigu husi The Guardian ho títulu: “Private jets, deserted shores and an unbuilt resort: alleged links to sanctioned ‘scam’ empire revealed in Timor-Leste”.
Iha loron 6 fulan-Abril tinan 2026, Media Internasionál The Guardian públika artigu ho títulu: “Private jets, deserted shores and an unbuilt resort: alleged links to sanctioned ‘scam’ empire revealed in Timor-Leste.” Artigu ne’e temi ema husi rai-liur, inklui Senhor ida ho naran Frank Lin.
Frank Lin maka emprezáriu ida ne’ebé estabelese nia negosiu iha Hong Kong, Japaun, no nasaun sira seluk. Nia negósiu foka liuliu kona-ba teknolojia informasaun, inklui blockchain, no nia halo ona investimentu sira iha nasaun sira iha Ázia nian, inklui Japaun.
“Ha’u simu nia, hanesan ha’u simu investidór sira mai husi nasaun barak iha Ázia no Europa,” Dehan Prezidente Repúblika José Ramos-Horta iha komunikadu Imprensa ne’ebe Neon Metin asesu ohin husi Palásiu Prezidensiál Bairu-Pite, Tersa 7/04.
Iha komunikadu Imprensa ne’e, nia haktuir Frank Lin hahú mai Timor-Leste iha tinan kotuk. Até agora, nia seidauk halo investimentu ruma iha Timor-leste. Hanesan investidór barak, Frank Lin mai ho ideia, planu no mehi atu halo investimentu signifikativu iha Timor-Leste, maski ida ne’e seidauk konkretiza.
“Maibé, Sr. Lin hatene kona-ba ha’u nia atividade umanitária sira, ne’ebé buka apoiu loroloron ba ema kiak sira, família, komunidade no estudante sira. Tanba ne’e, nia hahú fó apoiu, inklui laptop sira, ekipamentu desportu nian, roupa no doasaun boot ba bolsa estudu,” nia dehan iha komunikadu ne’e.
Iha komunikadu ne’e nia esplika, artigu sira ne’ebé publika la fornese evidénsia faktuál ruma katak Frank Lin iha ligasaun ho krime organizadu ne’ebé iha.
“To’o agora, ita lee de’it alegasaun sira, la ho evidénsia ne’ebé forte,” nia afirma iha komunikadu ne’e.
Iha komunikadu ne’e nia subliña “Timor-Leste buka atu atrai investidór sira. Ita labele halo alegasaun bazeadu ba ema sira simplesmente, tanba sira mai husi Ázia, hanesan ema hotu husi nasaun sira Ázia nian iha ligasaun ho krime organizadu. Ne’e maka sala boot ida”.
Tanba Frank Lin la halo sala ida iha Timor-Leste. Governu maka sei deside atu simu investimentu ruma ka lae, no se investimentu ne’e di’ak ba Timor-Leste, entaun Governu sei deside tuir ida-ne’e.
Iha komunikadu ne’e, nia salienta”Iha tinan hirak nia laran, ha’u sempre ko’alia beibeik hodi alerta kona-ba krime organizadu. Iha Timor-Leste rasik, Timoroan la metidu iha krime organizadu. Maibé, nu’udar nasaun ne’ebé frajil, ita nafatin vulneravel ba ameasa no infiltrasaun husi krime organizadu husi liur”.
Akontesementu ne’ebé hetan iha Oé-Cusse iha fulan balun liu ba hasoru ho intervensaun Governu ne’ebé lalais hodi taka hotu kedas. Governu mós taka ona operasaun jogu ilegál sira iha Díli laran. Oras ne’e daudaun, la haree krime organizadu ruma instaladu iha Timor-Leste.
Tanba ne’e, Frank Lin la hela iha Timor-Leste; nia rezidensia iha Hong Kong no Japaun.
“Hamutuk ho Governu no ita nia sosiedade tomak, ita nafatin alerta ba perigu sira husi krime organizadu. Maibé ha’u labele simu informasaun ne’ebé mai de’it husi relatóriu mídia nian ka husi ema balun iha Timor-Leste,”nia informa iha komunikadu ne’e.
Iha komunikadu ne’e, nia mos dehan, ema sira ne’ebé hakarak aat ba rai ne’e ka buka atu hafo’er Timor-Leste nia naran, entaun sira rasik mak halo informasaun falsu kontra ema ne’ebé mak hakarak halo investimentu iha Timor-Leste.
Iha komunikadu ne’e nia salienta, “Hanesan ha’u hatete ona ba Jornal ne’e antes, Ita tenke sai ema ne’ebé imperdóavel no inflexível kontra krime organizadu. Ha’u lakon maun alin sira iha luta ba independénsia no Timoroan barak maka mate atu nasaun ida ne’e sai livre. Ha’u lakohi atu nasaun ida-ne’e dominadu husi kriminozu sira”.
Iha komunikadu ne’e nia mos afirma “Ha’u sei kontinua simu investidór sira ne’ebé hakarak mai. Ha’u sei kontinua ko’alia ho ema hotu. Maibé, karik mosu evidénsia ruma ne’ebé konvense ha’u katak investidór ida halo parte iha krime organizadu, Governu no ha’u sei trava sira ho firme no lahó dúvida”.
Alegasaun sira ne’ebé laiha fundamentu ne’ebé halo lahó evidénsia hasoru indivíduu ruma sei la simu. Timor-Leste nakloke ba investimentu lejítimu, no sei kontinua vijilante nafatin.
