Reportajen David da Costa
Relasiona asidente tráfiku iha área sidade Metropolitana Daegu, Korea do Súl, iha loron Domingu 30 fulan jullu 2023, Traballadór Timoroan nain rua ne’ebé serbisu ilegál lakon nia vida, tanba ne’e Governu Timor-Leste sei esforsu hodi lori fila Traballdór Timoroan nain rua ne’ebé lakon vida iha korea súl mai iha Timor-Leste.
Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmão, hateten, Traballadór Timoroan na’in rua ne’ebé maka mate iha Korea súl, Governu sei ba husu no buka dalan oinsá maka lori fila fali Timoroan sira ne’ebé maka mate iha rai liur ne’e,
“Timoroan sira ne’ebé mate iha li’ur ita buka oin nusa mak lori fila. Timoroan ba Korea mate iha ne’eba ne’e, obrigadu fó hatene, ha’u labele dehan buat ida, nu’udar Timoroan ha’u sei ba husu tuir to’ok, mate sira ne’e tenke mai,” dehan Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmão, hafoin remata enkontru ho Xefe Estadu José Ramos-Horta, iha Plasiu Parezidensiál, Bairo-Pite, kinta 3/08.
Sekretariu Estadu Formasaun Profisional Emprego (SEFOPE), Rogério Araújo Mendonça, hateten, SEFOPE simu ona informasaun husi Korea do Sul kona-ba traballadór Timor-Oan na’in-tolu ne’ebe hetan asidente iha Korea do Súl no traballadór refere nain-rua lakon vida no na’in-ida kanek grave. Maibe SEFOPE seidauk foti desizaun atu halot mate isin iha ne’ebe, tanba sira na’in-rua mate ne’e serbisu ilegál no halai sai husi ona sistema kontratu nian.
“Sira lori motór halai iha jalan tol, Ita boot sira hatene ona katak, iha fatin sira hanesan ne’e ema hotu hotu tenke halai ho velosidade ne’ebé aas, entaun iha ne’ebá, ita nia traballadór ne’e soke iha bidon ne’ebé mak ema tau iha dalan, na’in-rua tuir mai ne’e soke tán. Entaun, taxi ida hosi kotuk mak sama na’in-rua, ida ikus ne’e mate no ida uluk ne’e nia baixa iha ospitál,” dehan Sekretáriu Estadu Formasaun Profisionál no Empregu (SEFOPE), Rogério Araújo Mendonça, iha Sentru Formasaun Profisionál SENAI, Becora, Kuarta 02/08.
Nia haktuir, Informasaun ne’ebé SEFOPE hetan husi adidu katak sira na’in-tolu ne’e Servisu ilegál, tanba ne’e hakarak atu hateten ba públiku katak Servisu ilegál nia risku mak penasun ba traballadores ne’ebé lakon vida ne’e laiha ona.
Tanba antes sai husi Timor ba servisu iha rai liur, iha akordu ida ne’ebé hateten ona katak labele kontra irregularidade ne’ebé mak iha, maibé sira kuandu kontra mak mate, ne’e husi estadu Koreia dehan lori mai mak foin lori mai, tanba lei iha ema nia nasaun mós iha.
“Família tenke responsabilidade ba ida ida ne’e, tanba antes atu ba família traballadór nia inan no feen asina ona akordu mak sira foin sai ba,” Nia subliña.
Maibé prosesu ba mate isin SEFOPE sei kontaku nafatin ho embaixadór Korea tanba agora dadaun sira sei halo hela autopsia ba iha mate isin, kuandu husi relatóriu embaixador husi adidu, automatikamente hato’o ida ne’e ba Primeiru Ministru mak bele hola desizaun ba ida ne’e, ho estadu Koreia maka bele foti.
“Ha’u labele koalia atu haloot iha ne’ebá, atu haloot iha ne’e tanba ida ne’e estadu ho estadu, tanba ne’e estadu rua mak iha akordu dehan mai, automatikamente sei mai,” nia informa.
Tuir dadus husi Sekretariu Estadu Formasaun Profisional Emprego (SEFOPE), hahú husi tinan 2009 to’o mai agora, Timorona hamutuk 3.700 maka serbisu ona iha korea súl, no husi númeru Traballdór 1,300 maka halai sai husi Sistema ka servisu ilegal ona, no traballadór Timoroan lakon vida iha korea súl ne’e nain 16.
