Reportajen Umbelina dos Reis & Juvinal Cabral
Xefe aldeia Abo Lir, Alipio Soares Gusmão haktuir, insendiu ne’ebé akontese iha foho Matebian komunidade maioria deskonfia peregrinu sira mak sunu foho Matebian. Peregrinu kuaze atus ida mak viajen sa’e foho, dau-daun ne’e iha prosesu investigasaun.
Insendiu ne’ebé akontese iha foho Matebian iha loron 8 fulan outubru, oras tuku 10:00 dader ne’e, ahi komesa lakan boot ona iha foho leten parte Waibita’i. Komunidade sira haree hakfodak no sa’e ba foho lolon hodi satan netik tanba besik uma lisan sira. komunidade deskonfia hosi peregrinu ne’ebé halo vizita ba foho matebian.
“Akontesimentu hanesan ne’e liu oras tuku 10:30 hanesan ne’e, komunidade ne’ebé hela besik área foho Matebian telefone ha’u, tanba nu’udar xefe aldeia, nune’e liga direita ba bombeiros munisípiu Baucau i bombeiros konsege responde ba duni foho matebian maibé estrada tama la di’ak bombeiros para de’it iha matebian okos no la konsege hamate ahi ne’ebé lakan.” Dehan Xefe aldeia Abo Lir, Alipio Soares Gusmão, ba Neon Metin via telefone, Kuarta-feira, 09/10.
Nia informa, komunidade sira iha foho matebian okos foti alternativa hodi satan netik peregrinu sira ne’ebé viajen tun hosi foho matebian, hodi rejistu sira nia naran no telefone ba Polísia Eskuadra Postu Administrativu Quelicai hodi halo investigasaun ba sira, maibé autor lo-loos ne’e seidauk identifika lo-loos no sei iha prosesu nia laran.
“Situasaun dau-daun ne’e komunidade esforsu másimu hodi hamate ahi ne’ebé sei lakan hela iha foho matebian, tanba ami sei triste ba insendiu ne’ebé akontese iha tinan 2012 to’o mai ohin loron, no ami sente triste tebes bainhira hosi parte Igreja no autoridade seguransa nunka kontrola bainhira peregrinu sira viajen sa’e foho matebian.” Nia kestiona.
Nia informa, peregrinu sira ne’ebé tun hosi foho Matebian, autoridade seguransa rejistu ona kuaze 100 ital pesoas, no komunidade maioria deskonfia peregrinu sira mak sunu foho matebian duni tanba loron bain-bain ema la sunu arbiru, maibé ema sunu rai ka foho Matebian bainhira peregrinu sira halo viajen.
Parte sorin komunidade, Franquelino hateten, horseik mais ou menus tuku 09:00 hanesan ne’e ahi lakan hahu husi Waibita’i mak mai, komesa nia lakan boot ona entaun to’o hori-kalan ami satan la biban ohin dadersan ami komunidade sira iha Matebian hun sa’e ba satan netik konsege ahi mate iha meudia mais ou menus tuku 12:00 hanesan ne’e.
Nia hatutan hori-kalan nia hamutuk ho inan-aman, joven sira la toba, kuru bee hodi hein iha sira nia uma lisan Wasufa Boefalu, insendiu boot ne’e besik liu ba sira nia uma lisan, tanba iha tinan 2019 akontese insendiu ahi han uluk uma ne’ebe sira hein atu salva ne’e.
“Ami hakarak rekomenda ba governu no husi Igreja karik bele halo Postu Polísia ida iha foho Matebian hun nune’e seguransa ba peregrinu sira vizita Kristu Liurai. Razaun tanba saida mak ha’u ko’alia hanesan ne’e? Tanba ami komunidade Abo Matebian ami nia uma lulik iha hotu Matebian hun, insendiu ne’e halo ami terus beibeik.” Nia dehan.
Nia nafatin husu ba parte governu no igreja atu koopera hodi regula peregrinu sira ba vizita kristu Liurai Matebian, tenke tuir loron no data ne’ebe determinadu, maibé tuir nia haree ema sa’e tuir peregrinu nia hakarak de’it ida ne’e mak nia rezultadu insendiu ne’e akontese halo terus komunidade sira hela iha foho Matebian hun.
“Ami mos hakarak husu tan mak dalan ne’ebe atu sa’e ba vizita Na’i Kristu Liurai mak di’ak liu governu ho Igreja hasai karta ida hodi liu husi dalan ida de’it labele husi dalan bara-barak nune’e rejistu ema ne’ebe sa’e ba atu hatene tuir ema na’in hira feto ka mane, ki’ik ka boot, se liuhusi dalan barak mak konsekuensia hanesan ne’e,” Franquelino rekomenda.
Nia haktuir mos bombeiros horseik to’o duni maibé kareta tama ladi’ak dalan la iha, nune’e mak sira komunidade mak kuru rasik bee lori sa’e ba hamate ahi, sira hahú salva hamate ahi lakan besik sira nia uma lisan ne’e hotu, kontinua kedas sa’e ba foho matebian leten hodi hamate hotu tanba se lae lakan husi sorin mak tun fali mai, bainhira salva hela ahi, fatuk balun monu no kona nia ain kanek maibe naton de’it.
Tuir observasaun Neon Metin nota, insediu ne’ebr akontese iha foho Matebian iha tinan 2012 ahi-han uma sanulu resin hitu (17), ema nain tolu (3) mak mate, tinan 2019 ahi-han tan uma sanulu resin tolu (13), 2023 insendiu akontese tan iha foho Matebian maibé komunidade konsege hamate no horseik (08/09/2024) mosu tan insendiu boot iha foho Matebian, halo komunidade sira iha área refere triste boot.
