Home Feature Iha Tempu Feriadu Sai Vendedor Ikan, Elio Lakohi Soe nia Tempu Hodi...

Iha Tempu Feriadu Sai Vendedor Ikan, Elio Lakohi Soe nia Tempu Hodi Halimar

1335
0
Elio Soares leba nia ikan iha merkadu Taibesi. [Foto: Adroaldo | 02.09.2020]

Reportazen Adroaldo ‘Saretukau’

Ikan..ikan..ikan…nia lao hakat iha dalan ninin sira, hodi fo intensaun ba ema barak sira iha dalan, karik sira hakarak hola ikan ba modo meudia ou kalan nian. Ikan sira ne’ebe tau iha ai tongka tuda iha nia kabas leten no nia la preokupa ho kabas moras no isin kulit metan tanba loro tiru, importante nia bele hetan netik dolar ida ka rua, hodi tulun  nia nesesidade eskola bainhira nia presiza

Ida ne’e mak Elio Soares, idade 17 mai hosi Remixiu munisipiu Aileu, ne’ebe kontinua hela nia eskola sekundariu iha Dili, karik Elio nia inan-aman ho hanoin katak, bainhira nia mai estuda iha Díli, bele asesu edukasaun di’ak no bele iha tempu hodi hetan formasaun sira seluk.

Karik Inan-aman Elio nia ih expektativa ida hakarak Elio hetan oportunidade diak iha Dili, maibe ida ne’e la akontese, tanba Elio sente todan no simu realidade katak moris iha Díli ne’e la fasil, tanba buat hotu ho osan, tan ne’e nia foti desizaun, hodi fa’an ikan atu bele sustenta netik nia nesesidade bazika no nesesidade eskola nian.

Neon Metin dadalia ho nia hodi hatene nia moris lor-loron nian, oinsa nia luta ba moris no nia future. Elio eskola iha Eskola Sekundaria Publiku 12 Novembru Bekora, tur iha klase 2, hanesan estudante ida Elio tenke fo nia tempu barak ba estuda no aprende atividade ekstra iha eskola no formasaun sira iha liur, maibe Elio tenke fahe nia tempu mos hodi hatutan moris nudar negosiante kiik

Elio konfesa katak dala ruma Elio sente todan ho situasaun moris iha Díli mak halo nia tenki la’o ba sosa ikan, hodi leba tu-tuir dalan, atu hetan netik osan hodi tulun nia moris.

Elio hela iha bairo Klaak Fuik Becora, bainhira oras eskola remata, Elio kontinua kedas ho nia serbisu leba ikan hodi lao to’o merkadu Taibesi. Tuir dalan maske kabas moras tanba todan, Elio kontinua hakilar ikan..ikan..ikan, karik família balun iha bairu sira, bele sosa netik nia ikan ba sira nia modo kalan nian.

“Ha’u mai fa’an iha merkadu Taibesi ne’e tuku 4.00 lorokarik,  agora ami feriadu hela mak ha’u fa’an ikan ne’e. Ikan ha’u fa’an ne’e ha’u nian rasik, ha’u hola iha loja Meimart mak fa’an fali. Ha’u sosa kaixa tomak ida ho folin $13 dollar, fa’an di’ak bele hetan fali $15 dollar”, tenik Elio ba Neon Metin iha Merkadu Taibesi 01/09

Elio hili buka osan duke iha uma hodi aproveita feriadu kada semana ida, hafoin semana tuir mai kontiua ho aula, tuir protokolu hosi Ministériu Edukasaun hodi limita ema distansiamentu sosal, iha medida prevensaun surtu Covid-19 ne’e.

Ba Neon Metin Elio hateten nia hela nia aman kiik, Elio nudar to’os nain oan, nia aman inan hatutan moris nudar agrikultor. Elio iha ali  nain haat no nia mak maun boot iha uma laran. Karik ida ne’e mak halo Elio desidi presiza tulun todan ne’ebe inan aman iha, hodi hamenus naha ne’ebe nia uma laran lori.

“Ami maun alin hamutuk na’in lima, mane tolu, feto rua, ha’u mak maun ba sira hotu, ha’u nia alin sira eskola hotu hela iha Aileu, ha’u remata pre-sekundária mak ha’u Pai no Main haruka tun mai eskola iha ne’e”, tenik Elio

Tanba sá Elio hakarak fa’an ikan? Ba Neon Metin Elio hatan “Ha’u mak hakarak fa’an ikan, feriadu hanesan ne’e ha’u fa’an ikan, atu nune’e labele husu osan ba inan-aman”.

Wainhira ema sosa netik talin ida ka rua, ida ne’e di’ak ona ba Elio, tanba bele hakmaan todan ne’ebé nia leba no nia mos haksolok tanba bele hetan ona dollar ida.

Osan ne’ebe Elio hetan hodi halo saída? Elio hatan “osan ne’ebé ha’u hetan, rai hamutuk hodi ba eskola. Ha’u mai eskola iha ne’e, ha’u nia pai ho main haruka osan mai ha’u, maibé feriadu hanesan ne’e tenki buka rasik. Osan ne’ebé ha’u hetan, ha’u fo ha’u nia bin mak rai. Ha’u senti di’ak fa’an ikan no hau fa’an iha ne’e sempre hotu.

Neon Metin husu, wainhira remata eskola sekundária, Elio Hakarak kontinua ba Universidade ka lae? Ba Neon Metin Elio hatan depende ba inan aman, maibe nia hakarak kontinua iha nivel universitariu.

Ba ema riku nia oan sira, fasil ba sira atu asesu eskola ho nível aas, maibé ba Elio atu kontinua de’it ba Universidade tenki depende ba kondisaun ekonomia uma laran.

Rezultaduu luta ba povu sai hosi ukun kolonializmu atinji ona, ohin loron estadu iha responsabilidade oinsa ema hotu hamrik iha oin no la husik ema iha kotu, sira serbisu barak ne’ebe governu presiza halo atu joven sira goza sira nia tempu hodi bele atinji sira nia futuru, karik sei iha tan Elio sira seluk ne’ebe hatutan moris, hodi bele fo naroman netik ba sira nia moris?

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here