Home Saude Importante Implementa Politika Saude Publika Diak Atu Ema Moris Saudavel

Importante Implementa Politika Saude Publika Diak Atu Ema Moris Saudavel

0
1032

Prezidente da Republika, Dr. Francisco Guterres Lu Olo. [Foto: Copyright Media PR | 03.03.2020]

Reportazen Zevonia Vieira

Pandemia COVID-19 ne’ebe akontese iha mundu tomak, inklui Timor-Leste sai nudar preokupasaun ba estadu no governu hodi halo serbisu makaas iha area saude no ekonomia. Liu hosi deskursu ofisial iha loron proklamasaun independensia ba dala 45, Prezidente Lu Olo hateten preokupasaun boot tebes mak prestasaun serbisus saúde iha rai-laran.

Tuir artigu 57 Konstituisaun hatete hotu-hotu iha direitu ba saúde no asisténsia médika no sanitária no hotu-hotu iha dever atu defende no promove direitu sira ne’e. Estadu promove harii Serbisu Nasionál Saúde ba ema hotu no tuir ninia kbiit, gratuitu katak la selu, tuir lei haruka no serbisu Nasionál Saúde tenke iha jestaun dexentralizada no partisipativa.

Ho nune’e Prezidente dehan biar Konstituisaun haruka halo ida ne’e, ita hotu hatene katak ita-nia serbisus prestasaun saúde ba públiku, sei hasoru nafatin difikuldade barak. 

Rezultadu husi Serbisu Nasionál Saúde sei fraku, ne’e mak ita-nia ema mate barak no la hatene tanbasá ka mate tanba la hetan tratamentu. Ba servbisu espesializadu balun ba saúde, ita-nia ema tenke bá hodi ba rai-li’ur no la’ós hotu-hotu mak konsege hetan ajuda ida ne’e.

Prezidente dehan prestasaun serbisus saúde sai preokupasaun boot liután, bainhira ita hasoru risku COVID-19 tama mai, atu proteje lalais ita-nia Povu husi kalamidade públika ida ne’e,  Estadu Timor-Leste hatán kedas ho Estadu Emerjénsia.

“Ita tenke implementa duni Estadu Emerjénsia (EE) tanba só liuhosi Estadu Emerjénsia mak ita foin bele halo suspensaun ba ema nia direitu no liberdade fundamentál sira balu, tuir artigu 25 Konstituisaun haruka. Tan ne’e mak durante ne’e fulan-fulan ita tenke hanaruk Estadu Emerjénsia, hodi bele halo prevensaun no kontrola moras Covid-19 iha ita-nia rain”, dehan Prezidente Lu Olo, 28/11. 

Nia dehan ho ameasa husi pandemia COVID-19, ita hotu haree momoos katak ita-nia serbisu Nasionál Saúde la preparadu atu hatán kedas ba moras foun ne’e.

“Ita-nia estadu emerjénsia dahuluk hala’o ho medida rigoroza tebes hodi fó tempu ba ita-nia Governu harii fatin kuarentena no izolamentu, fó formasaun ba ita-nia pesoál saúde no eduka ita-nia komunidade atu rekoñese sinal husi moras aat ne’e no oinsá proteje-an” tenik Prezidente iha komemorasaun loron proklamasaun

Prezidente deklara katak ita bele dehan katak Timor-Leste hadeer duni, maibé  la´ós de’it atu proteje povu husi moras COVID-19, maibé atu haree dook liután, oinsá ita hadi’ak no hasa’e ita-nia ekonomia nasionál babeibeik no nune’e garante ita-nia soberania nasionál iha aspetu hotuhotu.

Prezidente husu governu no fanun ema hotu atu organiza-an di’ak liután,  atu hadi’ak lalais sistema saúde no seguransa sosiál no povu nia kondisaun moris. Tanba COVID-19 la hili ema, ita hotu tenke fanun-an mós hodi serbisu hamutuk atu proteje malu no proteje ita-nia família.

Ba tema loron proklamasaun independensia ba dala 45 ho tema, “Hamutuk ita garante saúde públika iha konstestu rekuperasaun ekonomia nasionál”, Prezidente fo alarme katak Timor-Leste tenke harii hodi biit Servisu Nasionál Saúde ida ne’ebé preparadu, atu prevene moras ne’ebé de’it no halo tratamentu lalais ba ema moras, iha tempu ne’ebé de’it. Atu iha médiku no pesoál tékniku ba servisu espesializadu mós, ekipamentu no meius diagnóstiku natoon no jestor di’ak ba servisus saúde, iha momentu hotu-hotu. Atu ita haburas prestasaun servisu saúde exelente ida iha ita nia Rain no tau matan ba ema hotu-hotu.

Saúde públika viabiliza husi Estadu, saúde públika regula husi asaun estadu nian liuhusi Ministériu Saúde. Importante implementa polítika saúde públika di’ak atu ita-nia ema moris saudável beibeik atu garante ita-nia ema  nia partisipasaun iha Planu Rekuperasaun Ekonómika no Kreximentu Ekonómiku.

NO COMMENTS