Reportajen Joselina dos Santos
Forum Organizasaun Naun-Governamentál Timor-Leste (FONGTIL) ne’ebe serbisu hamutuk ho Asean People Forum (APF) Timor-Leste, hodi fo kontribuisaun no fo Solidariedade ba situasaun Povu Myanmar.
Liu husi konferénsia imprensa Membru NOC Asean People Forum (APF) Timor-Leste, Koko Valentim hateten povu Burma iha Novembru 2020 hala’o ona sira nia eleisaun, no hili ona sira nia lider ne’ebe rezultadu hatudu katak partidu politika ne’ebe lidera hosi Aung San Suu Kyi manan eleisaun ne’ebé anunsia husi Kamiaun Eleitoral Myamar nian.
Nia hatutan iha loron 1 Fevereiru 2021, depois de lansamentu ba parlamentu foun ne’ebe eleitu, militar Myanmar halo kedas movimentu violentu hasoru governu ne’ebe eleitu ho demokrátiku
Koko Valentim dehan parte militar anunsia ona tinan ida estadu emerjensia ne’ebe bu’at hotu iha militar nia kontrolu, liu husi nia komandante forsa armadas Jeneral Min Aung Hlaing. Militar mos anunsia katak sei halo eleisaun foun no sei entrega ukun ba partidu ne’ebe sei manan.
Golpe Militar hanesan derota bo’ot ba tranzisaun demokrasia ne’ebé povu Myanmar luta maka’as daudauk ne’e. Organizasaun sosiedade sivíl iha esperensia ne’ebé naruk ho servisu iha rejime military nia okos ho ninia konsekuénsia sira. Ida ne’e la diferente ho istória Timor-Leste nian iha okupasaun indonezia nian iha ne’ebé sira halo liu husi rejime agregasaun military no halo violénsia Direitus Umanu.
“Ohin Timor-Leste halo istoria foun hodi depozitu votu abstensaun ba situasaun violasaun direitu umanu iha Myanmar, Timor-Leste la refleta ba situasaun violasaun direitus umanus iha pasadu,” nia hateten
Votu abstensaun ne’e kontra tebes konvensaun internasional barak, ne’ebe Timor-Leste asina ona liuliu artigu 8 nu.2 husi KRDTL ne’ebe ko’alia kona-ba halo relasaun di’ak no harosan ho povu hotu-hotu, atu hakotu lia didiak kona-ba konflitu sira, hatun kilat jeral, simultáneu no kotrolandu, harii sistema seguransa koletiva no hakiak orden ekonómiku internasionál foun ida, atu bele ka’er metin dame no justisa iha povu hotu-hotu nia relasaun ba malu.
Nune’e FONGTIL hato’o katak votu abstensaun ne’e hanesan Timor-Leste aseita sistema ukun ho totalitarian ou rejime military nian.
FONGTIL mós espera katak votu abstensaun ne’e la reprezenta povu Timor-Leste no KRDTL nia hakarak, hodi apoiu ba harii paz no demokrasia iha mundu liuliu iha Myanmar. Pozisaun Timor-Leste ida ne’e mos hatudu nivel kometimentu ne’ebé ki’ak, hodi esforsu no proteje direitu umanu iha mundu.
FONGTIL hakarak hato’o solidariedade no suporta forsa estadu de demokratiku sira, liu husi kooperasaun ida ne’ebe forte husi nasaun tomak iha mundu, ba povu no estadu Myanmar ida ne’ebe livre no demokratiku.
Ikus liu FONGTIL kontinua husu ba Nasoens Unidas no komunidade internasional atu suporta no intervein, hodi lori fila fali nasaun Myanmar tuir dalan demokrasia ne’ebé povu Myanmar halo ona iha periodu tranzisaun demokrasia nian ba tinan 10 nia laran.
