Home EduTek AHDMTL Fo Formasaun Ba Professor EBC Manleuana, Oinsá Atende Ema Ho Defisiénsia...

AHDMTL Fo Formasaun Ba Professor EBC Manleuana, Oinsá Atende Ema Ho Defisiénsia Matan Iha Eskola

0
801

AHDMTL fo formasaun ba profesor sira. [foto: Umbelina | 07.02.2022]

Reportajen Umbelina dos Reis

Asosiasaun Halibur Defisiente Matan Timor-Leste (AHDMTL), servisu hamutuk ho Ministériu Edukasaun, Juventude no Desportu (MEJD) iha Departmentu Edukasaun Inkluzivu, Segunda ne’e halo abertura formasaun loron haat ba profesor sira iha Ensinu Báziku Sentral (EBC) Manleuana ho objetivu atu hasa’e konsiénsia profesores sira nian ba atendimentu ema ho defisiensia matan iha eskola, liu-liu uza literasaun no Komunikasaun di’ak nomos uza termu ne’ebé los.

Diretór Ezekutivu, Gasar Afonso hatete, ohin ami mai fo formasaun ba manorin na’in sira iha EBC Manleuana atu nune’e manorin na’in sira bele hatene oinsá mak bele atende ema ho defisiénsia matan (EhDM) sira iha aula de prendijazen, oinsá mak iha literasaun di’ak, oinsá mak komunikasaun ba malu ho uza termu ne’ebe mak digno, saída mak ema defisiénsia nia nesesidade no saída mak defisiénsia nia presija.

Nia dehan defisiénsia matan ne’e nia nesesidade mak saída? Ema labele rona, labele ko’alia, ba maluk sira ne’ebé mak intelektual ne’e nia nesesidade saída, sira ne’ebé mak fízika sosial, entaun manorin na’in sira tenke hatene di-di’ak difikudade sira ne’e.

“Ema ho defisiénsia matan asesu edukasaun  sedauk to’o 1% ka 2% maibé tuir ha’u nia hatene seidauk liu 2000 maibé 91 pesoas ne’e foin mak asesu ba ensinu rekorente, ne’e reprezenta ona defisiénsia sira seluk, tanba sira barak mak sei iha área rural, ne’ebé ami nia kbiit, ami nia kapasidade atu akumula sira mos la to’o tanba ami hanesan organizasaun,” Gaspar Afonso hatete.

Nia hatutan, AHDMTL nia servisu lubuk ida mak hala’o ona, no ema ho difisiénsia matan iha área rural hakarak mai hotu munisipiu Díli  maibé sira nia kapasidade la to’o atu atende sira, nia dehan agora da-dauk sira tende 91 pesoas mos hasoru ona difikuldade maibé ida ne’e la taka dalan ba sira atu lakon Korajen no motiva hodi hakbesik aan ba sira nia maluk sira.

“Tanba ema defisiénsia ne’e mak vulnerável liu parte iha edukasaun, agora iha tempu ona ba ami atu kail rasik ikan, ami lakohi ema seluk mak kail ikan fo ba ami,” tenik Diretor Gaspar.

Iha fatin hanesan Gabinete Diretora EBC Manleuana hateten, sira mos hasoru difikuldade oi-oin konabá atende EhDM, tan ne’e liu hosi advokasia hato’o ona sira nia rekomendasaun ba Ministériu Edukasaun, maibé sé Ministériu rasik la fo konsiderasaun ba situasaun sira ne’e, sira sei uza sira nia kompeténsia ba hato’o iha Primeiru Ministru oinsá mak bele haree situasaun ne’e.

“Ema hakarak balu labele iha kotuk, Governu tenke haree hotu situasaun hirak ne’e, meius oinsá ho atendimentu, meius ne’ebé mak bele fo oportunidade ba ema hotu-hotu ne’ebé hela iha kotukz pobreza nia laran no en termu de edukasaun,” hatete Diretora EBC Manleuana.

Iha parte sorin representante Ministériu Edukasaun Juventude no Desportu, Florentina Fernandes husu ba profesores sira katak durante tuir formasaun loron haat, atu partisipa ho máksimu atu nune’e eskola EBC Manleuana iha ema defisiénsia ruma karik bele hanorin ho di’ak no valoriza ema hotu la haree ba difisiénsia ka lae.

“Ita boot sira tenke halo oinsá para atu atende ho di’ak, hanorin di’ak ho ema defisiénsia sira i labele hamosu deskriminasaun ho ema defisiente ho la defisiente, karik hamosu deskriminasaun husi manorin na’in sira, entaun halakon ona sira nia mentalidade, ema defisiénsia sira mosu moe no ta’uk, sira labele aprende matéria ne’ebé mak iha,” hatete reprezenta MEJD Florentina.

Formasaun ne’e rasik hetan apoiu hosi parseria AHDMTL, Ministériu Edukasaun Juventude no Desportu (MEJD), Plan International no UNICEF.

NO COMMENTS