Reportajen Santina Lucia da Costa
Agrikultor sira labele halo natar iha Aldeia Uai-Heda Suku Loi-Huno Postu Administrativu Ossu, Munisipiu Viqueque, ho 60 haktares, tanba Irrigasaun aat kauza husi udan boot mota sobu iha IV Governu Konstituisional nia tempu. Xefe Suku Loi-Huno husu Governu nia apoiu hadi’a Irrigasaun nune’e Agrikultór sira bele halo fali natar hodi sustenta uma laran.
Ba Neon Metin, Xefi Suku Loi-Huno, Miguel da Costa Melo, informa, povu nia natar 60 hektares iha aldeia Uai-Heda Agrikultór sira labele halo natar tanba Irrigasaun aat impaktu husi udan boot ne’e akontese iha IV Governu Konstituisional nia tempu.
“Agrikultura iha aldeia Uai-Heda liuliu ba irrigasaun, uluk iha IV Governu nia tempu ne’e, natar kuazé 60 hektares ne’e povu sira ba halo maibé laiha kualidade, entaun taka hotu tiha, to’o agora natar halo maibé udan hanesan nene la asesu ba bee tanba mota sobu hotu irrigasaun, entaun ninia rezultadu ne’e negativu liu, balun bee maran entaun nia rezultadu ladun sufisiente ba sira.” Hateten, Xefi Suku Loi-Huno, Miguel da Costa Melo iha Suku Loi-Huno, Foin lalais ne’e.
Lider Komunitariu ne’e afirma, Momentu ne’eba Irrigasaun aat ne’e akontese iha tempu IV Governu iha tinan 2010 no 2011 hanesan ne’e maka kompañia ida naran Luga-Gua, ba hadi’a tiha, maibé laiha manutensaun entaun to’o agora bee boot mai sobu tiha fali.
Miguel da Costa Melo, dehan, Agrikultór sira agora ke’e taka fali Irrigasaun ne’e, mais kuandu udan boot mota sobu fali de’it. Agora dadaun sira halo natar ne’e uza forsa de’it, ne’e maka lakleur rai monu, rai halai, mais bee sobu irrigasaun eskalau ki’ik sira bele uza manual para hadi’a, maibé eskalau kuandu boot ne’e presija apoiu husi Governu.
Nia hateten, Agrikultura ne’e importante, sé agrikultura la importante entaun ita han saida, agora ita dependensia de’it hola foos iha rai liur, mais ita lakohi preokupa ba irrigasaun, natar no toos mak loron ida ita sei hamlaha, ita gastu osan miliaun ba sosa foos importadu, no mós foos ninia kualidade ne’ebé aat liu.
OJE 2022 Governu presija investe ba agrikultura, presija sosa Tratór fahe ba ema agrikultór sira, investe iha irrigasaun ne’ebé maka aat, tanba agora natar Barak mak abandonadu kauza husi udan boot irrigasaun aat, Governu tenki haree konsdisaun sira ne’e para minimiza husi importasaun foos Vietnam.
“Nu’udar autóridade lokál ami semrpe hato’o ba diresaun kompetente, hau dalabarak ona halo proposta liuhusi NGO sira, no mós ba direitamente iha diresaun Agrikultura Munisipiu Viqueque, maibé laiha rezultadu, no laiha responde pozitivu.” argumenta nia.
Nia husu ba Governu presiza tebes Governu nia apoiu para hadi’a irrigasaun nune’e povu sira bele halo fali sira nia natar, Governu fó apoiu maximu ba agrikultór, nune’e bele sustenta uma-kain no familia.
Suku Loi-Huno iha Aldeia Lima, mak hanesan, Lia Uai Oli, Kailatulale, Wai-Heda, Samaliu no Wala-Wau. Populasaun hamutuk 1272.