Reportajen Santina Lucia da Costa
Komunidade Aetula inisiativa organiza malu tau osan osan hamutuk sosa material, hodi taka estrada kuak ne’ebé kompañia Kaise-Lai abandona, besik tinan haat ona iha Bairu, Aetula, Postu-Administativu Ossu, Munisipiu Viqueque.
Ba Neon Metin, Xefe Aldeia Baikai-Isi, Manuel da Costa e Cruz, informa, komunidade Aetula nia preokupasaun mak, haree dezenvolvimentu iha area rurais fraku, tanba iha tinan 2019 komunidade enkontru iha Eskola mundu perdidu ho kompañia naran Kaise-lai nia manan projetu rehabilita Estrada kilo 2 hahú husi Waibua to’o seubaru, depois kompañia ne’e mai hadia Estrada ne’e iha fulan rua de’it, husik abandona, agora besik tinan haat ona.
“Tuir ami nia observasaun ba kompañia ne’e, ami la satisfaz ho razaun ne’e, mak iha loron 3 liu ba hamutuk ho komunidade ne’ebé mak hela iha area Aetula hamutuk suku 3 hanesan, Loi-Huno, Ossu Desima, no Liaruka, ami organiza malu ho ami nia inisiativa rasik durante loron tolu ne’e, ema ne’ebé iha transporte, iha osan uituan tau hamutuk sosa sementi, rai-henek, no rai-mutin.” Hateten, Xefi Aldeia Baikai-Isi, Manuel da Costa e Cruz ba Neon Metin liuhusi Via telfone, iha Postu-Administrativu Ossu, Munisipiu Viqueque. Kinta-Feira, 2/2/2023.
Manuel da Costa e Cruz, dehan, Iha bairu Aetula ne’e mós iha eskola ida naran Olocassa, ema veteranus ida nia naran, mai loke hela iha komunidade nia leet, tan ne’e mak komunidade ne’ebé hela iha area ne’e, tau osan hamutuk sosa material sira hodi taka Estrada kuak sira, taka Estrada kuak kilo 1 tuir komunidade nia kbiit.
Xefi Aldeia Bakai-Isi, rekomenda ba Ministeriu Obras Publik (MOP) karik kompañia sira ne’ebé priense rekezitus hodi manan projetu ne’e, haree ema ne’ebé iha kbiit, iha responsabilidade mak bele fó la’os fahe hanesan rebusadu (permen), depois mai laiha responsabilidade, antes ne’e Estrada sei di’ak, maibé kompañia ne’e mai book tiha Estrada agora Estrada refere sai grave liu tan.
Iha fatin hanesan, Aida do Rosario C. Amaral, hateten, Atividade ne’ebé hala’o inisitiva husi komunidade, feto no mane ne’ebé hela iha area ne’e tau hanoin hamutuk hodi hadia rasik Estrada, duké hein de’it governu tinan ba tinan ita mak moris nune’e nafatin, di’ak liu ita hadia uituan no hodi hein governu ninia ajuda.
Aida do Rosario C. Amaral, hatutan, Razaun komunidade halo ida ne’e tanba haree katak, kompañia ne’ebé manan projetu mai implementa sira nia projetu halo Estrada ne’e, hanesan baby sister sira ne’ebé habosok labarik, bainhira komunidade koalia sira bosok tun mai, maibé bainhira komunidade nonok sira husik sein responsabilidade.
“Ami nia Estrada hanesan tiha kadalak, kareta no motor halai tenki halis ba mai, fó impaktu tebes mai ami komunidade sira nia movimentu halo ami nia atividade hanesan lori ami nia produtu lokál ba fa’an iha merkadu tenki hakur mota ida ne’e mak difikulta tebes mai ami”, dehan Aida via telefone ba Neon Metin
Hanesan feto ne’ebé hela iha area rurais, Husu ba Governu bainhira fiar ba kompañia ida tenki haree didi’ak, la’os haree de’it ba nia kuantidade, maibé sé di’ak liu haree ba nia kualidade nune’e labele fó risku tan ba povu. Estrada ida uluk ne’e di’ak liu duke ida agora, kompañia sira mai sobu tiha sein responsabilidade. Ne’e mak husu nafatin ba Governu liuliu MOP tenki haree didi’ak ba Kompañia sira ne’ebé mak matan osan ne’e.
Entretanu, komunidade suku tolu hanesan, Suku Loi-Huno, Ossu Desima, no Liaruka, hela iha bairu Aetula, total uma-kain 78 resin.