Reportajen Adroldo “Saretukau”
Alumni Parlamentu Foinsa’e Timor-Leste (APFTL), servisu hamutuk ho OXFAM iha Timor-Leste, realiza atividade diskusaun interativu ho tema, “Fortifika Partisipasaun joven iha Polítika Públiku, Despeza Públiku no Diversifikasaun Ekonomia,” ne’ebé halibur reprezentante joven husi munisípiu 13, inklui RAEOA hodi halo diskusaun konabá dezafiu no oportunidade sira maka juventude sira hasoru iha sira nia hela fatin, hodi hato’o hikas ba partidu polítiku sira ne’ebé sei kaer ukun.
Dinámika atividade nian maka, loron dahuluk diskusaun entre joven sira hodi prodúz deklarasaun konjunta, nu’udar rekomendasaun no loron daruak diálogu ho Partidu Polítiku, nune’e joven sira bele hatoo’o rekomendasaun sira bazeia ba rezultadu diskusaun nian, liga ho programa diversikasaun ekonomia.
Prezidente Alumni Parlamentu Foinsa’e Timor-Leste (APFTL), Zaulino Gomes da Silva hatete, inisiativa diskusaun ida ne’e APFTL halo ho apoiu hosi OXFAM no mos Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT), atu kria espasu ba joven sira espresa sira nia hanoin konabá polítika públika no diversifikasaun ekonomia.
Prezidente APFTL, dehan ohin ita nia espasu nakloke ida ba joven sira atu ko’alia asuntu sira liga ho polítika públika, diversifikasaun ekonómiku no despeza públiku, liu-liu ita hatene ita nia estadu moris hahú kedas 2002 to’o agora, tinan 20 resin, ita nia osan lubuk ida mak sira gasta ona iha setor hotu-hotu, entaun hanesan joven ita mos hola parte, oinsá fo ita nia hanoin, liu hosi espasu sira hanesan ne’e.
“Iha hela ámbitu eleisaun, ita fiar katak sei hetan governu ida ne’ebé sei realiza ita hotu nia mehi, liu-liu joven sira nia mehi, entaun espasu sira hanesan ita oinsá ita halibur para atu hetan opiniaun, atu hetan hanoin hosi joven hotu-hotu, liu-liu joven sira ne’ebé hala’o aktividade iha entrepreneur ou halo aktividade produtivu sira ne’ebé mak fo servisu, ekonomia ne’ebé ki’ik maibé la depende ba estadu,” dehan Prezidente Zaulino, iha Salaun Delta Nova, tersa-feira, 25/04.
Nia salienta, iha kampaña líder partidu polítiku ko’alia buat barak ne’ebé mak ladun iha ligasaun ba programa no liu-liu ba joven sira ladun iha hakarak, tanba ne’e liu hosi espasu ida ne’e, halo diálogu mais interativu liu ho partidu polítiku sira atu rona di’ak liu tan sira nia vizaun relasiona ho programa sira, atu nune’e ita hotu labele hili sala, maibé tuir programa ne’ebé ita hakarak sira halo ba ita hotu nia moris di’ak, no ita nia votu fo ho kualidade hodi realiza ita nia mehi sai ba realidade.
Nia hatutan, hafoin ne’e, sei kria nafatin diálogu depois de kampaña, wainhira ba iha formasaun governu, nafatin akomoda sira nia polítika iha programa durante sira nia ukun.
Fatin hanesan ba atividade diálogu interativu ne’e, Representative Country Director OXFAM Timor-Leste, Adilson da Costa Junior hateten, joven sempre sai tópiku ida ne’ebé polítiku na’in sira ko’alia, iha dezafiu lubuk mak agora da-dauk ita enfrenta, ita labele ko’alia de’it joven sira ne’ebé halo problema maibé buka joven kriativu sira ne’ebé envolve aan hela iha área produtivu, iha atividade agrikultura, emprendedorizmu.
“Ne’e poténsia boot ida ne’ebé ita hakarak esplora di-di’ak, atu hetan sá solusaun mak ita hakarak oferese ba partidu polítiku sira. Ita husu sira, ba iha diskusaun ka diálogu ne’ebé ita sei halo aban (26/05).”
Biban hanesan Adilson, agradese ba servisu maka’as ne’ebé APFTL halo, ba mobilizasaun joven sira husi munisípiu ne’ebé balu ativu tebes iha aktividade agrikultura, ortikultura, no balu joven emprendedorizmu. “Só ne’e espasu di’ak, ita sei fahe ita nia esperiénsia, sei fahe ita nia problema no identifika solusaun saída mak ita hakarak hetan hosi espasu síviku ne’ebé agora da-dauk ita iha.”
Entretantu, reprezentante Embaixada Austrália, José Marçal, haksolok hasoru joven sira mai hosi munisípiu hotu ne’ebé iha espíritu hakarak kontribui ba dezenvolvimentu nasaun ne’e nian. Alein de ne’e, lori embaixada nia naran kontente apoiu programa ida ho parseiru OXFAM, hodi lori joven diskuti no fo hanoin ba dezenvolvimentu polítika públika iha Timor-Leste.
“Hanoin ida ne’e espasu ne’ebé ke di’ak para ema hotu, ita hotu atu bele fo hanoin ba saída mak akontese iha ita nia rai iha Timor-Leste.” Nia espera katak, aktividade ida ne’e bele hetan nia outcome di’ak tebes ba saída mak joven sira hakarak atinji.
Nune’e durante diskusaun nia laran joven sira ho entoziazmu halo diskusaun konabá saída mak sira hakarak hodi investe iha setor edukasaun no formasaun profisional sira hodi hasa’e joven sira nia abilidade ba kria servisu no kompete iha merkadu traballu. Alein de ne’e, hanoin mos oinsá diversifika ekonomia iha ita nia rai no mos oinsá envolve feto, no ema ho difisiénsia sira iha aktividade no programa hotu
Iha mos aprezentasaun OXFAM nian, konabá joven sira nia persepsaun, joven sira ni-nia hanoin liga ba diversifikasaun ekonomia hodi hakle’an liutan hodi diskuti, no fahe ba partidu polítiku sira, saída mak sira sei halo depois de tinan lima tuir mai.