Home Notisia Julio To’os nain iha Naktuka: Naktuka Mak Ami nia Bikan no Sanan

Julio To’os nain iha Naktuka: Naktuka Mak Ami nia Bikan no Sanan

2741
0
Julio Cuno natar nain iha Naktuka. [Foto: Neon Metin |03.02.2024]

Reportajen Ekipa Neon Metin

Komunidade suku Bene Ufe postu administrativu Nítibe, ne’ebé nain ba area Naktuka ezije bá ekipa negosiadór atu bele esplika estaka ne’ebé sira harii ona iha sira nia natar laran, tanba halo sira duvida ba estaka refere ne’ebé laiha klarifikasaun klaru ba sira nu’udar rai nain, nune’e tempu besik ona atu sira bele hala’o sira nia atividade agrikultura tanba natar 270 hektar iha Naktuka mak sira nia bikan no sanan hodi sira prodúz hare kada tinan.

Julio Cuno natar nain iha Naktuka ne’ebé pertense ba suku Bene Ufe postu Nítibe haktuir, tuir istória ne’ebé nia avo sira haktuir hela ba sira, katak rai Naktuka ne’e sira nian tanba ne’e dezde nia bei’ala nia tempu kedan sira halo natar iha area Naktuka nian, tanba Naktuka pertense ba sira nia suku, maibé foin lalais husi parte tékniku negosiadór fronteira terete Timor Leste no Indonesia monta estaka besi-kanu iha sira nia natar klaran, no kria duvidas hela ba sira tanba laiha klarifikasaun klaru ba estaka ne’ebé sira harii.

“Sira tau kedas iha ami nia natar klaran, maibé agora tempu ona ami atu halo natar halai natar maibé kanu sira ne’e bele hasai ka lae, no kanu sira ne’e kona-ba saida nian tenke esplika mai ami, ami sura tiha ami nia natar ne’e hamutuk 270 hektar” dehan Julio ba jornalista sira iha nia hela fatin Beneufe Naktuka, (31/01).

Julio dehan estaka ne’ebé uluk Portugal ho Belanda harii ona estaka ida, no iha fali tempu okupasaun nian mós nafatin harii tan estaka tuir iha fatin anteriór, no hakerek iha estaka ne’e mak provinsi Timor-Timur no provínsia NTT, maibé iha fulan novembro tinan kotuk harii tan fali estaka foun ne’ebé hafahe tiha sira nia natar ne’ebé kada tinan fó produsaun hare ne’ebé ajuda tebes sira ba sira nia nesesidade família nian.

“Ami nia bikan sanan no ran ami nia forsa mak naktuka, ami atu halo servisu presiza forsa nune’e ami bikan boot mak naktuka ne’e” Julio dehan.

Nia haktuir istória ne’ebé nia aman sira haktuir hela ba sira katak, fronteira entre Naktuka mak Neoemna katak mota-tuan la’ós Noelbesi tanba ne’e mota-foun, no mota-foun noelbesi ne’e mosu tanba natureza nia servisu ne’ebé muda mota, maibé fronteira loloos mak Noemna ka mota tuan, nune’e fronteira Timor Leste nian maka tutuala no naktuka.

Komunidade Rafael Abi hateten, tuir deklarasaun ne’ebé sira rona husi ekipa negosiasaun katak sira hasoru ona komunidade no lia nain ho natar nain,  maibé sira la hatene kona-ba ida ne’e, maskí buka moris iha Oekusse maibé karik hirak ne’e mak akontese maka sira nia maluk iha beneufe sei informa ba sira, tanba sira iha jerasaun ba jerasaun, nune’e sira konsidera dekalarasaun ne’ebé ekipa negosiasaun halo ne’e falsu no sira husu ekipa negosiasaun atu bele mai hasoru malu fali ho sira iha suku beneufe hodi ko’alia kona-ba asuntu marka estaka foun iha sira nia natar laran.

“Ami la soe lia ba nain ulun Primeiru Ministru, maibé ami husu de’it nain ulun Prezidente ho Primeiru Ministru, atu haruka fila fali ekipa ne’ebé monta estaka ne’e, tanba ami duvidas ho estaka refere, karik estaka ne’e mak husi teras propriedade nian karik ne’e governu Timor Leste, no husi floresta karik tanba iha ne’ebá ne’e rai protejida, maibé ekipa ne’e konjunta entre Indonesia no Timor Leste mak halo ami tauk” dehan Rafel iha nia hela fatin suku Bene Ufe.

Nia lamenta katak husi deklarasaun Xefe Negosiador prinsipál katak iha ona pursentu uituan atu finaliza fronteira terestre ho Indonesia, nune’e derepente de’it mosu estaka sira ne’e sira la satisfaz, karik nune’e ona markasaun estaka ne’e mak finál ona sira sei la fó rai pedasuk ida.

“Liurai Ambeno hamriik ho ami suku 12 ho lia nain 22, agora prontu ona atu hasoru ekipa ne’e, ami husu lalais ekipa ne’e atu mai hasoru ami” hakotu Rafael.

Iha dialogu iha loron 1 Fevereiru, Primeiru Ministru, Xanana Gusmao esplika katak estaka hamutuk-79 ne’ebé monta iha liña fronteira bairru Naktuka- mota Noel Besi Aldeia Manan, Suku Beneufe, Postu Administrativu Nitibe,Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse  Ambenu (REAOA)  la’òs estaka final ba fronteira terrestre Timor-Leste no Indonézia nian, maibé ne’e hanesan pontus ba markasaun ba fronteira Timor-Leste nian atu proteze povu nia toos, natar no uma.

Primeiru Ministru ho ekip Negosiador rasik mos sei kontinua halo enkontru ho Indonesia hodi deskuti fila fali rai Naktuka depois de rona komunidade nian lian dialogu refere.

Tuir peskiza Neon Metin nian husi referénsia sira ne’ebé hetan, hatudu katak iha Mapa negosiasaun fronteira iha tinan 1904-1914 Naktuta la tama iha kazu disputa, tanba klaru ne’e partensia husi Timor Portugues.

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here