Home Notisia David ho Raimundos: Ami Halo Serbisu Tau Estaka Iha Naktuka Ne’e Segredu

David ho Raimundos: Ami Halo Serbisu Tau Estaka Iha Naktuka Ne’e Segredu

10784
0
David ho Raimundos ne'ebe halo serbisu monta estaka iha Natar Naktuka. [Foto: Juvinal | 02.02.2024]

Reportajen Ekipa Neon Metin

“Ami sira tuir ne’e la iha liafuan nonook de’it, kamera mos taka, estaka ne’e bele hasai foto maibe labele publika, ekipa sira dehan ne’e segredu nasaun ne’ebé ita boot sira la iha podér atu ko’alia” David

Relasiona ho rai Naktuka, parte husi suku Bene Ufe, aldeia Manan, ne’ebe partense husi Região Administrativa Especial de Oecusse Ambeno (RAEOA), hamosu polémika tanba parte ekipa Negosiador ba fronteira Timor-Leste monta 76 estaka iha natar Naktuka, iha loron 20 Novembru 2023 nudar pontu koordenasaun entre Indonesia no Timor-Leste.

Maibe estaka ne’e hamosu polemika no halo to’o nain sira preokupa karik ne’e simbolu husi linha frontreira foun ne’ebe sira monta, atu hafahe frontera foun entre Indonesia ho Naktuka? nune’e Neon Metin halo entrevista ho David Manca, ema ne’ebe hetan serbisu hodi monta estaka hateten, loron primeiru sira hahu foti satelit, iha loron daruak, ekipa premeiru monta hahu husi tasi, no hasoru malu ho ekipa daruak iha klaran.

“Ami sira tuir ne’e la iha liafuan nonook de’it, kamera mos taka, estaka ne’e bele hasai foto maibe labele publika, ekipa sira dehan ne’e segredu nasaun ne’ebé ita boot sira la iha podér atu ko’alia” dehan David Manaca iha fatin estaka foun iha Naktuka, Kuarta 31/01/2024.

David hatutan momentu ne’e jornalista Radio Televizaun Timor-Leste (RTTL) mos mai iha Postu Unidade Policia Fronteira (UPF), atu entrevista maibe husi ekipa nasionál bandu jornalista labele to’o iha Naktuka tanba ne’e segredu nasaun nian nune’e media refere la tuir

“Ami sira ne’ebé tuir mos la koalia buat ida, sira haruka de’it buat ida ami foti hanesan ai-rin tuir de’it, kuandu dehan harii ami tau, maibe haree mos ba tékniku Global Positioning System (GPS) los ona mak tau ai-rin, dehan David”

Nia haktuir to’o iha klaran ona mak komandante ida dehan ba oin Tentara Nasional Indonesia (TNI) sei patroli tuir ona area ida ne’e signifika válidu ona, nune’e kolega ida la satisfás bainhira rona no kolega ko’alia katak, foin lalais nia hola natar iha sorin, ho karau inan ida $100.00 ne’e saugati de’it

“Ami la puas husu malu, karik ohin sira dehan aban bainrua TNI sira patrulla tuir ne’e, depois sira dehan ahi mos bele tama mai, loke eskola no klínika mós bele dehan, David Manaca iha Citrana fatin estaka foun Naktuka”, dehan David.

David hatutan sira la satisfás tanba tuir bizavón, fronteira la’os iha natar ida ne’e, maibé iha sorin ne’eba, sira konsege baku hotu estaka hafoin Xefe Postu Nítibe dehan ne’e sei hasoru tan problema, tanba komunidade area Bene Ufe maioria moris ho agrikultór.

“Ekipa ne’ebé hamutuk ho Xefe Negosiador maka TNI nain rua, Komadante F-FDTL nain ida, Policia nain tolu, no seluk la uza uniforme. Ami ekipa satu husi tasi mak sa’e mai hasoru malu klaran, ami ekipa ida nain 10 mak lalin ai-suak, maibe haree mos naran laiha la tama, tanba naran ne’e  fo husi nasionál, ha’u  tama tanba jestór postu Nítibe nian apoiu administrasaun, maibé osan insentivu ha’u la hetan kolega sira mak hetan“ dehan David

Iha fatin hanesan Raimundos Coben esplika ho lian Baikenu, no hetan tradusaun husi nia maluk sira, hateten katak ekipa negosiasaun tau komunidade na’in 10, husi ekipa negosiador hateten sira sei  lao hamutuk hodi hatuur pilar iha fronteira sira ka estaka sira ne’e hanesan símbolu ida.

“Estaka mak agora iha ita nia leet ne’e forsa Indonesia ho Timor mak lao kontrola to’o iha ne’e, ita labele tama mai, Polisia no TNI sira mai patrulla iha ne’e, ita labele hase, maibe ha’u konfuzaun ekipa ida ne’e mai la konsidera Lia-nain”, Raimundos kestiona.

Nia dehan laran ta’uk tebes keta servisu estaka ida ne’e mak aban bainrua sai fali fronteira foun karik, nia komesa fuan la metin ona, tanba servisu ne’e la hanesan baibain, sira mai konsidera Xefe Suku Bene Ufe, Xefe Aldeia no Lia-nain sira baibain kuandu mai atu halo sorumutu ho komunidade, tenke konsidera tanba Xefe Suku, Lia-nain la hatene

“Iha momentu ne’e kedas ha’u laran moras, tanba natar ne’e mos ha’u foin hola ho karau oan ida, seidauk hetan rendimentu husi natar ne’e, ha’u la hatene tanba imi boot sira mak mai tau estaka, maibe ha’u hanesan agrikultór fulan ne’e halo fali ha’u nia natar, bizavón konta katak rai ne’e  ha’u nian, imi atu fahe rai ida ne’ebé”, hateten Raimundos

Raimundos hatutan husi ekipa negosiador balun ko’alia ameasa katak sira na’in 10 ne’ebé mak servisu hamutuk tau estaka labele ko’alia sai, sira mak ko’alia sai ba se de’it, sei tama komarka maski nia labele ko’alia tetun, maibe nia kompriende saida mak ekipa sira ko’alia ba nia.

Entertantu iha loron 01 Fevereiru 2024, Primeiru Ministru ho ekipa Negosiador Fronteira Roberto Soares halo dialogu iha suku Bene Ufe, iha besik mota Noel Besi, hodi esklarese ba konaba fronteira refere ne’ebe liga ho Naktuka.

Iha dialogu ne’e rasik Primeiru Ministru, Xanana Gusmao esplika katak estaka hamutuk-79 ne’ebé monta iha liña fronteira bairru Naktuka- mota Noel Besi Aldeia Manan, Suku Beneufe, Postu Administrativu Nitibe,Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse  Ambenu (REAOA)  la’òs estaka final ba fronteira terrestre Timor-Leste no Indonézia nian, maibé ne’e hanesan pontus ba markasaun ba fronteira Timor-Leste nian atu proteza povu nia toos, natar no uma.

Tuir peskiza Neon Metin nian husi referensia sira ne’ebe hetan hatudu katak iha Mapa negosiasaun fronteira iha tinan 1904-1914 Naktuta la tama iha kazu disputa, tanba klaru ne’e partensia husi Timor Portugues.

Alende nee Neon Metin mos halo konfirmasaun ho Konsuladu Indonesia iha Oecusse hodi hetan informasaun husi perspetiva Indonesia nian, via telefone iha loron 2 Fevereiru, ba Neon Metin Bony Nugroho konaba estaka ne’ebe monta iha Naktuka, ba Neon Metin nia informa katak ekipa delegasaun husi Indonesia mak partisipa iha enkontru negosiasaun nian.

Iha lian Indonesia Konsuladu Bony Nugroho hateten, “sekarik hakarak hetan keterangan ruma hau bele fo maibe informasaun no komprensaun mos limite. Ema hirak ne’ebe tuir enkontru ne’e ekipa tekniku husi Jakarta no Timor-Leste. diskusaun final ne’e halo iha Dili iha fulan Novembru 2023, antes iha Dili enkontru mos hala’o iha Bali mais menus Augustu ou Setembru tinan kotuk liuba”, dehan Bony Nugroho.

“Monta ona destaka iha kampu, nune’e rezultadu husi kampu mak halo fila fali diskusaun iha Dili. Iha diskusaun ne’e foka konaba negosiasaun no pontu rua ne’ebe sedauk rezolve ida mak iha Naktuka”, nia konklui.

Neon Metin sei tenta halo esforsu hodi konfirmasaun ho Embaixada Indonesia iha Dili no ekipa negosiador Timor-Leste iha loron hirak tuir mai

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here