Reportajen Ekipa Neon Metin
Bainhira Prezidente Repúblika (PR),Dr José Ramos Horta, fó indultu ba Richard Daschbach, antigu padre katóliku ne’ebé hetan kondenasaun, tanba akuzasaun oioin kona-ba abuzu seksuál ba labarik sira, organizasaun naun Governamentál, Forum Komunikasaun ba Feto Timor-Leste (FOKUPERS), konsidera iha futuru kondenadu ba iha violénsia seksuál ne’e bele repete tan, no númeru kazu ida ne’e bele aumenta tan iha futuru
Diretora Ezekutiva, Forum Komunikasaun ba Feto Timor-Leste (FOKUPERS), hatete, Sei bainhira Presidente Repúblika José Ramos-Horta maka fó indultu ba kondenadu violasaun seksuál hanesan eis padre Richard Daschbach ne’e, sai hanesan ezemplu ida ba kondenadu atu repete tan fali hahalok sira no bele mos numeru kazu violasaun seksuál bele aumenta iha futuru.
“Se ida ne’e mak kuandu akontese ida ne’e mos bele fó imagens ba públiku ba nasaun sira seluk ba ema hotu-hotu. No imagens ne’e hatudu katak ema sira ne’ebe maka kondenadu ba iha violasaun seksuál, ida ne’e bele repete tan, no numeru kazu ida ne’e bele aumenta tan iha futuru” dehan Diretora Ezekutiva FOKUPERS, Iha Salaun FOKUPERS, Farol, Dili, Sexta 16/05.
Nia dehan, hanoin ema hotu-hotu assiste informasaun kona-ba lista indultu ne’ebe maka governu submete ba iha Presidente Repúblika no iha lista ne’e inklui kondenadu eis padre Richard Daschbach, hanesan organizasaun FOKUPERS ne’ebe mai ho nia misaun ne’ebe klaru katak oinsa atu fó protesaun ba feto ho labarik feto no vitima forma oi-oin tantu ida ne’e violénsia fisika, violénsia ekonómia, violénsia seksuál.
“Ami kontinua halo aprosimasaun balun ita hamutuk ho Sekretáriadu NGO Forum no mos hamutuk ho JSMP ita haruka ona karta pareser ida ba PR José Ramos-Horta, ita ko’alia atu reprezenta vitima sira, atu Presidente bele koko atu tetu dezisaun sira ba iha indultu ne’ebe Pressdente sei fó sai iha dia 20 agora, liu-liu ita haree ba iha kazu kondenadu husi autor Richard Daschbach halo violasaun sexual ba labarik sira,” Domingas informa.
Tanba ne’e hanesan organizasaun sosiedade sivil ne’ebe maka ho nia misaun klaru, atu kontinua promove protesaun ba feto ho labarik feto sira, karta ne’ebe maka FOKUPERS halo, “Ita halo komunikasaun mai husi fuan ba fuan. ita haree kritika barak ona, ema barak ko’alia ona entaun FOKUPERS oinsa ba ho Komunikasaun mais amigavel ho Presidente oinsa nia atu bele uza nia kompeténsia ne’ebe iha bele tetu”.
“Tanba iha karta ne’ebá ita mensiona se bainhira indultu ne’e maka fó duni, ida ne’e mos hanesna fó fila fali trauma ka loke fila fali kanek ne’ebe maka labarik sira hetan, nomos liu-liu ba familia sira, entaun trauma mosu mai dala rua tan,” nia esklarese.
Nia esplika ida ne’e mos bele hatudu katak Timor nia prosessu justisa la favoravel ba feto ho labarik vitima violénsia seksuál sira, entaun FOKUPERS halo karta komunikasaun ida ne’ebe mais amigavel ba Presidente Repúblika no karta to’o ona nia liman no FOKUPERS hein katak Presidente Repúblika bele tetu no konsiderasaun ba preokupasaun ne’ebe mak FOKUPERS hato’o ona.
“Ita hotu-hotu respeita kompetensia apropriadu absoluta ne’ebe maka Presidente tuir Konstituisaun RDTL preve, nia iha kompetensia atu fó ida ne’e, maibé ita nafatin husu Presidente atu nakloke atu fó espasu ruma ba organizasaun sosiedade sivil liu-liu ba FOKUPERS atu fó espasu atu bele halo dialogu atu ami bele ko’alia netik hodi reprezenta labarik vitima para atu bele hato’o preokupasaun vitima sira nian,” Nia esplika liu tan.
Nia afirma, karta ne’ebe maka FOKUPERS hakerek ba iha Presidente Repúblika, bazeia ba Konvensaun ne’ebe maka ratifika iha Nasionál no internasionál sira, iha Konvensaun eleminasaun diskriminasaun hasoru feto iha ne’eba hatete laiha toleransia ba iha kondenadu violasaun seksuál hasoru labarik. Entaun FOKUPERS koko fó hanoin fila-fali ba Presidente Repúblika atu tetu uza nia kompeténsia ne’ebe iha no FOKUPERS fiar katak Presidente Repúblika ema ida ne’ebe iha prinsipiu ba iha promove justisa pas ba Nasaun ida ne’e liu-liu asegura direitu ema hotu nia. no Konvensaun sira ne’ebe maka iha bele loke netik Presidente nia fuan atu tetu, molok nia atu foti desizaun.
Tanba ne’e FOKUPERS mos preokupa ba lista indultu ne’ebe mak eis padre Richard Daschbach nia naran tama hotu ne’e, ho ida FOKUPERS nafatin ko’alia ho Presidente Repúblika atu bele konsidera vitima sira molok foti desizaun.
“Ami preokupa tebes, reprezenta vitima sira ita preokupa no ita nafatin ko’alia husi fuan ba fuan atu nia bele konsidera ida ne’e,” FOKUPERS preokupa.
