Reportajen: Umbelina dos Reis
Estudante Ativu Universidade Nasional Timor-Lorosa’e (UNTL), fo solidariedade ba Safi Kemamang nu’udar ativista ka sujeitu prinsipál ida, husi nasaun viziña indonezia, iha ne’ebe kontribui no luta ba libertasaun povu Timor-Leste nian, iha tempu okupasaun Indonézia ka rejime soehartu nian.
Liuhosi konferensia imprensa ne’e portavoz Natalizio Nunes Martins hateten, nu’udar akademiku hato’o solidariedade ba ativista Safi kemamang ne’ebé hetan proibisaun hosi estadu Timor-Leste atu nia labele fila mai Timor-Leste hafoin halo viajen ba Atambua Indonesia, dedikasaun no kontribui ba indepensia nasaun timor-leste nian, mak liu hosi envolvimentu iha organizasaun sira hanesan, partai rakyat demokrat (PRD), solidaritas mahasiswa Indonesia untuk demokrasi (SMIHO), solidaritas perjuangan rakyat Indonésia untuk maubere (SPRIM), Organizasaun hirak ne’ebé nia envolve iha altura ne’eba no kolaborasaun hamutuk ho Timor oan lubuk ne’ebé hakman-an iha organizasaun juventude komunista Timor-Leste (OJEKTIL), ne’ebe transforma ba asosiasaun sosialista Timor (AST), ne’ebé ikus mai hamosu brigada negra no hari’i RENETIL iha tinan-1989.
“Maluk sira ne’ebé fó apoiu no luta ba povu Timor Lorosa’e nian, movimentu saltu no okupasaun hasa’e ona moral povu Timor Lorosa’e nia luta rezisténsia, ne’ebé durante ne’e nia espíritu tun ba beibeik tanba masakre santa cruz no kilat-musan ne’ebé menus”. Dehan portavoz Natalizio Nunes Martins, ba Jornalista sira liuhosi konferensia imprensa, iha Campus Central, kinta-feira, 17/07.
Nia informa, Infelizmente, iha loron 12 fulan jullu bainhira nia halo viajen husi Atambua Indonesia atu fila mai timor husi postu emigrasaun indonesia no timor leste nian, ho kumprimentu ba procedimentu legais ne’ebe vigora, maibe Ikus mai hetan proibisaun husi estadu timor liu servisu emigrasaun sem justa kausa no la autoriza nia tama mai timor hamutuk ho nia familia sira.
“Ami konsidera proibisaun ne’ebe halo ne’e pro motivu politiku no iha tendensia ba ameasa no hahu hamate ona demokrasia no desvaloriza no matak delek ba dedikasaun no kontribuisaun ne’ebé safii kemamang kontribui ba Timor nia ukun rasik-an.” Nia dehan.
Nia rekomenda, ba estadu timor leste liu hosi orgaun kompetente hanesan servisu emigrasaun iha fronteira, ministerio interior (MI), no Primeiru Ministru Kay rala Xanana Gusmão, atu bele klarifika ba povu ho loos no autoriza ativista safi fila mai hodi hamutuk fali ho nia familia sira iha Timor.
“Ami husu ba estadu Timor-Leste liu hosi governu, atu halo politika ne’ebe justu no kontribui ba hametin no haburas valores demokratiku iha prezente no futuru ida partisipativu, asesivel no justu ba ema hotu.” Nia subliña.
Iha fatin hanesan estudante Moises Talo deklara, ema seluk ne’ebe mak luta ba Timor nia ukun rasik an ezizi atu ema hotu iha demokrasia ho hanoin ne’ebé mak diferente se razaun ida ne’e hanesan tendensia hodi hamate demokrasia
“Hau hanoin katak atu hala’o demokrasia ativu presiza kritiku maka’as tanba kontribuisaun ba dezenvolvimentu demokrasia ,ita moris iha demokratiku mak laiha kritiku, diak liu ita fila portugues nia tempu ne’ebe ukun hosi monarkia.” Nia konklui.
Nia konta ,bazeia ba kronolojia ne’ebe mak Safii Kemamang rasik fo sai kona ba kestaun admistrativamente nia laiha problema ruma ho imigrasaun nia kumpri hotu kestaun legais sira, maibe tamba iha vigansa politiku ,tamba nia kederniza joven sira ba hanoin diferente, no ema la gosta entaun haruka nia fila fali ba Atambua.
