Reportajen Silvino Freitas
Bankada Opozisaun husi Partidu Libertasaun Popular (PLP) konsidera akordaun husi tribunal nian ba nomeisaun Prezidente Tribunal Rekursu (PTR) Afonso Carmona inkonstituisinál tanba viola lei artigu 124 Konstituisaun da Republika Demokratika Timor Leste (KDRTL), maibe Deputadu husi bankada CNRT Patrocinio Fernandes klarifika lei organizasaun judisiaria laiha ligasaun ho nomeiasaun PTR Afonso Carmona.
Xefe Bankada PLP Angelina Sarmento dehan, pedidu fiskalizasaun abstrata neebe bankada opozisaun PLP ho FRETILIN hatoo tribunal rekursu atu haree ba lei numeiru 4/2025 konaba lei organizasaun judisiariu neebe bankada governu PD ho CNRT propoen hodi halo alterasaun ba nomeisaun ba prezidente tribunal rekursu, husi pedidu refere akordaun husi tribunal nian desidi husi juiz koletivu ho numeiru NUC 042/25 TRTIL dekreta katak ho forsa obrigatoria lei organizasaun judisiariu nee inkostituisional nunee lei neebe difini criteria ba nomeasaun prezidente tribunal rekursu nee inkontituisional, prezidente republika neebe dekreta ona liuhusi nia dekretu prezidensial ba nomeisaun nee sei laiha efeitu ba atual prezidente tribunal tanba lei nee define konaba kriteira nomeia neebe koalia katak, criteria nee viola lei artigu 124 husi kontituisaun da RDTL.
“hau haree iha publisidade ida prezidente republika hateten dehan katak nia laiha impaktu ba nomeisaun, halo nusa mak laiha impaktu lei nee define konaba criteria husi criteria nee mak halo prezidente nomeia Carmona kuandu lei nee inkonstituisional entaun doutor afonso carmona la priense rekejitu neebe difini iha lei organizasaun judisiaria neebe tribunal hatene dehan inkonstituisonal tanba tuir artigu 124 numeiru 3” dehan Xefe Bankada PLP Angelina Sarmento iha PN, (04/08).
Nia dehan tan, artigu 124 KRDTL difini ona criteria maibe akordaun husi tribunal katak inkonstituisional nunee lei nee nia impaktu ba nomeisaun prezidente tribunal rekursu nee la priense entaun atual prezidente tribunal rekursu nee inkonstituisional tanba viola konstituisaun RDTL artigu 124, nunee akordaun tribunal mos difini iha artigu 5 husi konstituisaun RDTL ida mak artigu primeiru estadu direitu demokratiku, prinsipiu separasaun poder interdepedensia no artigu 128 ligadu ho kompetensia husi konselu superior majistura judicial.
“neebe ami nia pedidu nee hetan responde ida neebe koreta tanba ami haree katak alterasaun ba lei ida nee la priense rekazitu husi konstituisaun nian, liuliu artigu sira nebe hau mensiona” dehan Angelina.
Enkuantu Deputadu husi bankada CNRT Patrocinio Fernandes dehan, akordaun husi tribunal nee konstituisaun hateten ona katak dezisaun husi tribunal nee vikula no final laiha komentariu ba ida nee, nunee artigu sira neebe dehan inkonstitusionalidade nee la aplika, nia haree bainhira halo alterasaun ba lei refere aditasaun ba artigu 106 A nee natureza tranzitoria katak aplika dala ida deit.
“neebe hau haree katak ba artigu ida nee deklara la deklara husi tribunal iha efeitu tanba atu utilize dala ida deit tribunal rekursu nomeadu tiha ona entaun, se nia efeitu tribunal deklara dehan inkonstituisional mos laiha efeitu tanba artigu sira nee la aplika tan ona” dehan Deputadu husi bankada CNRT Patrocinio Fernandes iha PN.
Tuir nia, pedidu fiskalizasaun abstrata ba lei organizasaun judisiaria laiha ligasaun ho nomeisaun prezidente tribunal rekursu, nomeisaun refere aktu politika neebe prezidente nian neebe liu husi dekretu prezidente lei organizasaun judisiaria nee buat ketak no pedidu husi bankada opozisaun ba tribunal nee atu halo fiskalizasaun ba lei organizasaun judisiaria laiha ligasaun ho nomeisaun ba prezidente tribunal rekursu.