Reportajen Silvino Freitas
Komunidade no autoridade local husi suku Uma-Berloic no suku Mahaquidan, Tahu-bein no Dotic postu administrativu Allas Munisipiu Manufahi lamenta ho Alexandrina Filomena de Carvalho Varudu Duarte neebe uza dokumentu testamentu baliza rai nian hodi hadau rai iha suku Umaberloic tomak, maski publika ona iha jornal republika maibe eis autoridade local sira konsidera dokumentu nee falsifika tanba sira rasik laiha konesimentu.
Xefe suku Uma-Berloic Sabino Fernandes dehan, dokumentu neebe asina husi lianain no autoridade local iha loron 31 janeiru tinan 2009 iha aldeia baria laran suku umaberloic nee hanesan dokumentu neebe deklara husi eis xefe suku tempu Portugues Jose Borromeu atu tulun autoridade local sira hodi buka solusaun ba konflitu area administrativu suku umaberloic no suku vizinu sira seluk maibe laos deklarasaun eransa ba Alexandrina Duarte, nunee dokumentu testamentu hanesan legetimidade atu asegura area administrative suku nian neebe disputadu tanba depois hetan ukun an mosu konflitu oioin entre suku umaberloic ho mahaquidan konaba baliza suku nian.
“maibe testamentu neebe atribui ba senora Alexandrina uza fali hanesan legetima ida hodi deklara nuudar nain ba rai tomak iha suku umaberloic” dehan Xefe suku Uma-Berloic Sabino Fernandes liuhusi konferensia imprensa iha sekretariadu RbR Farol, (04/12).
Nia dehan tan, husi dokumentu nee mak Alexandrina mos esforsu masimu ho maneira mafiozu hodi aranja no flasifika dokumentu lubun balun hodi aprosima no subemete ba ministeriu justisa no teras propriedade hodi hetan titular sai nain ba rai umaberloic tomak ho medida 39,57 KM2 , nunee dokumentu neebe publika iha jornal republika iha loron 14 fulan outubru tinan 2022 halo eskritu publika ba habitasaun heredeira lavradu iha 10 outubru 2022 afolha 49 50 ho livru protokolu numeiru 16 volume 2 nee falsu laiha lejetimidade tanba la liuhusi prosedur lei haruka tanba parte notariadu la tun direita ba lokalizasaun terenu iha suku umaberloic hodi haree no konfirma ho autoridade local ho komunidade hodi hatene loloos istoria konaba rai refere.
Fatin hanesan Koordenador Nasional RbR Pedrito Vieira dehan, rede ba rai husu komunidade suku umaberloic atu mantein hela nafatin iha suku refere no konsidera katak rai neebe dadaun sira hela laiha problema ka disputa ho ema seluk nunee rede ba rai sei halo komunikasaun ho autoridade nasional atu hasoru malu ho komunidade nunee mos rede ba rai sei hamutuk ho komunidade husu atu anula publikasaun iha jornal republika no sira mos sei hasoru malu ho orgaun soberania inklui ministeriu relevante sira, nunee mos karik orgaun soberani la rona komunidade sira nia lian maka ikus liu rede ba rai ameasa sei hamutuk ho komunidade atu ataka pesoal neebe foti rai iha suku umaberloic.
“ita sei lao tuir prosedimentu legal maibe se laiha liu tanba ida nee estadu nia responsabilidade maka estadu preokupa hodi foti dezisaun, maibe se laiha liu ami sei baa taka pessoal nia uma haleu nia hodi obriga nia atu deklara dokumentu neebe nia hasai nee falsu” dehan Koordenador Nasional RbR Pedrito Vieira iha Farol.
Nia dehan tan, rai mak ema nia dignidade nunee ema neebe moris tenke iha rai nunee mak ema laiha rai ema nia moris sei la vale, nunee iha uma lisan boot 8 maka pretense ba suku umaberloic neebe dadaun nee hamutuk ho rede ba rai atu defende sira nia rain nunee rede ba rai sei hamutuk ho komunidade atu hetan dezisaun loloos katak rai umaberloic nee pretense ba komunidade sira.
Eis administrador postu adminitrativu Allas Leopoldo Barreto fo sasin katak, nia mos hakfodak ho dokumentu legal neebe publika iha jornal republika konaba Teras Proriedade neebe atribui ona rai ba senora Alexandrina nunee nia hanesan eis administrador hakfodak tanba nia husik hela postu Allas iha 2021 maibe teras proriedade la ba sukat rai tanba nia akompana monitorin hela sira husi teras ba foti dadus nee iha sa loron tanba nee nia konsidera dokumentu legal neebe publika iha jornal republika nee deskonfia manipula deit dadus.
“konaba dokumentu neebe agora sai dilematiku nee ho titulu testemunu neebe nia uza nee konseptor no print out nee hau rasik, iha momentu neeba ami nia matebian neebe povu allas fiar nuudar liurai maka Jose Boromeu tanba nia idade ona entaun nia husu ajuda atu halo dokumentu ida laos nain ba rai maibe atu justifika baliza umaberloic hodi sai evidensia ba suku vizinu sira atu bele haree katak tempu portugues nee baliza mak ida nee ida nee mak hau aseita ho testemuna nain 8 hanesan nee aseina hotu no sira aseita tanba atu asegura rai nee ba povu” konklui eis administrador postu adminitrativu Allas Leopoldo Barreto.