Reportajen Filomena da Conceicao
Vendedor merkadu Taibesi Duarte Amaral, haktuir problema ne’ebé mak negosiante sira enfrenta iha merkadu Taibesi, mak haris fatin no bee moos tanba dalaruma kompaña balu mai rehabilita tia haris fatin, maibé sira la hatama bee iha laran, entaun ikus haris fatin ne’e sai sabraut, nune’e bainhira negosiante sira tenke sosa fali bee hodi fase modo ,no produtu sira ne’ebé mak negosiante sira fa’an, inklui uza ba nesesidade sira seluk.
“Bee moos no sanitasaun nee problema ne’ebé mak akontese kleur ona, hau atu dehan de’it lolos bee moos ho sintina ne’e tenke iha distansia ba malu, maibé ida ne’e lae, bee moos mak ne’ebé sintina mak ne’ebé ne’e kahur malu de’it, tanba ne’e ami sempre buka meius seluk hanesan tenke sosa fali bee moos jerken ida $0.05 hodi fase modo, hamos ami-nia produtu hodi ami bele faan fali hetan netik rendimentu oituan atu sustenta familia, nafatin dehan katak merkadu ne’e grave tebes dalaruma liuhusi situasaun hirak mak difikulta tebes ami hodi hetan rendimentu, hateten Duarte ba Neonmetin, iha merkadu Taibesi, Quarta,03/12.
Nia hateten durante ne’e hala’o negosiu iha merkadu Taibesi desde iha tinan 2016 to’o ohin loron, no negosiante sempre hasoru bebeik kona-ba problema sanitasaun ho bee moos, maibé seidauk iha parte relevante ne’ebé bele fó solusaun ba probelama hirak nee.
Tanba ne’e Duarte hakarak sujere ba governo presiza tau atensaun para bele halo jestaun ne’ebé di’ak iha merkadu, tanba merkadu Taibesi ho merkadu Manleu ne’e nu’udar merkadu nasional, maibé kondisaun ho situasaun ne’e la’o sabraut tebes, exemplu hanesan iha Taibesi fatin Terminal lolos motor kareta mak para, maibé ne’e ema tama hotu ba laran hodi faan sasan no motor kareta para fatin la iha, husi ne’e atu dehan katak jestaun mak fraku tebes.
iha fatin hanesan , Negosiante Isabel Pinto mós afirma tan katak, durante ne’e bee la iha tanba ne’e negosiante sira tenke kuru bee husi uma, selae sosa fali bee mak uza hodi hamos sasan inklui hamos fatin ne’ebé sira uza, nune’e hanesan mòs sanitasaun iha merkadu laran ladi’ak entaun negosiante sira labele uza ba nesesidade urjente, bainhira iha nesesidade urjente sira tenke ba vijinu nia uma no selu ho osan $0.25, Isabel eaplika
” Ami faan iha ne’e kleur ona desde sai husi merkadu Halilaran muda mai iha Taibesi, no fofoun bee no sanitasaun di’ak no bele fasilita ba ami hodi uza, maibé depois de ida ne’e derepente de’it bee la iha no sanitasaun mós ladi’ak tanba ne’e iha tinan barak nia laran ami nunka asesu ba bee mos no haris fatin iha merkadu laran”, salienta Isabel ba jornalista iha merkadu Taibesi, quarta feira ohin.
Negosiante Mercado Taibesi, Isabel Pinto
Nunee vendedores esklarese tan iha merkadu Taibesi la’os de’it enfrenta ba bee mos no haris fatin, maibé enfrenta sasan ne’ebé la folin entaun la hetan rendimentu no dalaruma iha semana ida nia laran karik sorti iha ema sosa $1.00 ou $2.00 hanesan nee, karik sorti la iha entaun ema nunka sosa sasan ne’ebé sira faan, maibé husi probelema ne’ebé dalabarak sira enfrenta nunka hamate vendedores nia vontade hodi kontinua hala’o negosiu iha merkadu laran, dehan Nia.
Hatan ba problema hirak ne’e, Autoridade Municipio Dili, Diretór Servico Municipal Gestão Mercado no Turismo Artur Henrique esplika katak, antes ne’e Jestaun Merkado Turismo Estabele ona bee moos no haris fatin kompletu maibé, sanitasaun nee la iha konsiensia husi negosiante sira, primeiru bee iha sira uza fali bee nee hodi fase roupa, no la jere bee ne’e ho di’ak, kuandu iha loron siguransa halo kontrola no sira kumpri, maibé kuandu kalan susar atu kontrola, inklui haris fatin iha, maibé dalaruma sira uza hanesan iha ai-laran entaun menus konsiensia negosiante nian nune’e bee no haris fatin la fó saudavel no ijiene ba vendedor sira, Hateten artur iha nia kanar fatin, Artur Hateten ba Neonmetin
” Bee ne’e iha maibé sira mak uza arbiru de’it, entaun la iha poupansa husi sira rasik, no la iha konsiensia husi negosiante nune’e bee labele to’o ba negosiante seluk, ikus dehan parte relevante mak la tau atensaun, maibé realidade negosiante sira mak la hatene jere para oinsá bele to’o iha sira-nia maluk sira”
Diretór ne’e esklarese tan Merkadu Taibesi nu’udar merkadu nasional entaun konsentrasaun husi vendedor ambulante no vendedor permanente sira halo movimentu makas entaun siguransa sira labele kontrola ho di’ak, tanba dalaruma loron ida tama por volta de 2 mill husi munisipiu sira, ne’e signifika movimentu makas, sira ne’ebé permanente por volta 2.800 husi ne’e mak bele prejudika para negosiante seluk bele la hetan bee, Tenik Artur.
Artur subliña tan dadaun ne’e rekursu umanu ne’ebé iha Merkadu mak menus tebes entaun ne’e sai problema ba sira hodi kontrola vendedores ne’ebé barak, nune’e nia fó mensajen ba vendedor ou komunidade negosiante sira katak favór ida labele gasta bee hodi haluhan tia maluk seluk nia nesesidade, no uza haris fatin ho kuidadu, Ikus liu negosiante sira di’ak liu mai ita hamutuk hodi kopera malu, nune’e hodi servi rai ida ne’e ba ema hotu nia hakarak. Artur hakotu.
