Redasaun Neon Metin hato’o deskulpa
Redasaun Neon Metin husu Deskulpa ba publiku konaba Erru Ne’ebe halo, relasiona ho Arsebispu Arkidioseze Metropolitana Dili, Dom Virgílio Kardeal do Carmo da Silva, SDB nia esplikasaun liuhusi konferensia imprensa ne’ebe halao iha loron 1 Abril 2026, iha Arquidiocese Dili, Lecidere,
Tuir Lolos titlu nutisia ne’ebe los mak: Igreja Hasai Ona Regras Presu Sertidaun Batizmu $5.00, Suvensaun $15 Miliaun Apoia Ba Programa Igreja nian.
Ho Nune’e liuhusi redasaun Neon Metin, hato’o ba publiku, liu-liu ba sani nain Neon Metin, tanba hamosu misunderstanding ba titlu refere.
Dom Virgílio hateten Hasai ona, laos hasae no laos tanba osan suvensaun la suficiente, Ho Nune’e ami publika fila fali nutisia ho los, bele lee iha kraik ne’e
Reportajen David da Costa
Igreja Katólika iha Timor-Leste hasai ona presu ba tratamentu sertidaun batizmu iha dioseze tolu, kompostu husi Parokia 70 resin iha territóriu Timor laran tomak, no kada sarani sei selu $5.00 ba administrasaun relijaun Katólika, osan suvensaun $15 milhaun ne’ebe governu apoiu hodi foka ba edukasaun, servisu sosiál no seluktan.
Arsebispu Arkidioseze Metropolitana Dili, Dom Virgílio Kardeal do Carmo da Silva, SDB hateten, iha Timor-Leste iha dioseze tolu no Parokia hamutuk 70 resin, tanba ne’e episkopal hasai ona regra ba presu sertidaun batizmu kada sarani ida ho folin $5.00.
“Koalia konaba birokrasia, sertidaun karun, maibe desde tinan hirak liuba liuhusi konferensia Episkopal hasai tiha ona regra ida ba parokia no dioseje hotu tenke hakruk ba iha regra, katak presu ne’ebe ba sertidaun nian, se hau la salah $5.00, la liu ida nee, laiha urgente nian, hotu hotu tenke hakruk ba nee” dehan Dom Virgílio liu husi konferensia Imprensa iha Arquidiocese Dili, Lecidere, Kuarta 1/04.
Dom Virgilio haforsa tan katak publiku mos kestiona dala ruma abuzu mosu, igreja rekoinese ida ne’e, tanba parokia iha dioseze tolu, hamutuk 70 resin parokia, ne’ebe dala ruma akontese abuzu.
Nia haktuir, tanba osan suvemsaun públiku ne’ebé mak kada tinan Estadu no governu prevee ba uma kreda Katólika bazea ba proposta orsamental ne’ebé episkopal kada tinan aprezenta ba Governu.
“Ita submente proposta orsamentál ne’e ba iha item importante tolu mak hanesan edukasaun, servisu sosiál, no atividade Governu ho igreja Katólika sira nian, ko’alia kona-ba edukasaun liga ba formasaun jerál, amu lulik sira nia formasaun seminarista sira nian no eskola sira ne’ebé mak tama iha item ne’e,”nia dehan.
Nia esplika kona-ba servisu sosiál, ne’e sira fó prioridade liu-ba harii eskola hari kapela no apoiu asisténsia sosiál sira seluk.
“Tanba Governu ho igreja nian, prioridade kona-ba taumatan ba ema ne’ebé mak responsabilidade ba servisu iha dioseze tolu inklui Parokia 70 iha territóriu laran tomak, ho nune’e mak orsamentu item tolu kada tinan espiskopal submente ba governu tanba molok atu hetan suvemsaun mak enkaixa fali relatóriu, envolve mós sosiadade sivíl no mós ba nusiantura, ba avaliasaun tomak,”nia informa.
Tanba ne’e osan suvemsaun públiku ba dioseze tolu no parokia 70 iha Timor-Leste kada tinan Governu prevee millaun $15 ne’e la to’o, tanba sarani sira kestiona kona-ba presu sertifikadu batizmu nian.
“Bainhira ita ko’alia kona-ba sertidaun no administrasaun nian, osan millaun US$ 15 ne’e, kobre hotu iha Dioseze tolu ne’e la to’o ida, tanba ne’e mak públiku sira durante ne’e kestiona kona-ba halo sertidaun batizmu sira selu karun, suvensaun públiku ba relijaun Katólika ne’e desde uluk kedan espiritu Governu ba Igreja atu bele uja hodi jere buat ruma ne’ebé latama tuir igreja nia nesesidade,” nia relatá.
Antes ne’e, tuir projetu ne’ebé aprezenta hosi Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Koordenadór Asuntus Sosiais no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitária, Mariano Assanami Sabino, Konsellu Ministrus delibera hodi autoriza realizasaun despeza dolar amerikanu millaun 15 relasiona ho atribuisaun subvensaun anuál ida ba Konferénsia Episkopál Timorense (CET, akrónimu iha lian portugés), atu ezekuta durante tinan 2026.
Subvensaun anuál ba Konferénsia Episkopál Timorense ne’e hala’o tuir akordu ne’ebé asina iha loron 14 fulan-agostu tinan 2015 entre Timor-Leste no Santa Sé, no mós Akordu-Kuadru ne’ebé asina iha loron 16 fulan-juñu tinan 2017 entre Governu no CET, ne’ebé prevee kontribuisaun anuál, tuir disponibilidade finanseira Governu nian, ba atividade sira ho karater sosiál, edukativu no governu ekleziál Igreja Katólika nian.
Aléinde ne’e mós, tuir projetu ne’ebé aprezenta hosi Ministru Transportes no Komunikasoins, Miguel Marques Gonçalves Manetelu, Konsellu Ministrus delibera hodi autoriza despeza ho valór dolar amerikanu 13.786.887,95 ba projetu reabilitasaun terminal Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato, relasiona ho parte kustu ne’ebé Timor-Leste sei suporta. Projetu ne’e finansia hamutuk ho Governu Japaun.
