Home Notisia Loron Mundial Ai-han, Koligasaun Agrikultura Husu Promove Sistema Ai-han Inkluzivu

Loron Mundial Ai-han, Koligasaun Agrikultura Husu Promove Sistema Ai-han Inkluzivu

1120
0
Koligasaun Agrikultura halo konferensia imprensa. [Foto: Francisco JDA | 19.10.2021]

Reportazen Umbelina dos Reis

Hametin Agrikultura Sustentável Timor Lorosa’e (HASATIL) ho koligasaun Agrikultura ne’ebe kompostu husi Oxfam iha Timor-Leste, Alumni Parlamentu Foinsa’e (APFTL), Asosiasaun Defisiénsia Timor-Leste (ADTL), Ra’es Hadomi Timor Oan (RHTO), Permakultura Timor-Leste (PERMATIL) no Kadalak Sulimutu Institutu (KSI) rekomenda ba governu, Parlamentu Nasional, Prezidente Republika no publiku, atu tau nafatin atensaun ba situasaun real iha laran, liga ba sistema ai-han tanba dadus hatudu sei nafatin mal nutrisaun ho 47%.

Liuhusi konferénsia imprensa hodi komemora loron mundiál ai-han, nune’e HASATIL ho koligasaun Agrikultura  ba jornalista sira hateten, situasaun produsaun ai-han sei nafatin laiha progresu boot, maski governu no doador sira gasta ona osan tokon ba tokon ba setór ne’e.

Portavoz Koligasaun Agrikultura dehan ita kontinua iha númeru inseguransa ai-han no malnutrisaun ne’ebé boot, no afeta ba labarik sira ho idade menus tinan lima mai kraik mós laiha mudansa boot, bazeia ba dadus malnutrisaun króniku 47% (stunting) no 8,7% wasting 1, malnutrisaun ida ne’e mós akontese kauza husi toman han ne’ebé la saudavel hahú kedan husi labarik iha inan nia knotak.

“Ita nia sistema ai-han mós la reziliente ba ameasa husi risku global sira hanesan mudansa klimátika, no pandemia sira. Ho COVID -19 ita aprende ona katak bainhira mundu monu ba krizi nia laran, ema hotu nia preokupasaun primeiru maka ai-han. Iha Timor-Leste ita hasoru ameasa boot liu tanba ita defende maka’as tebes ba importasaun ai-han husi rai liur, hanesan dependensia ba foos importasaun husi Vietnam no nasaun sira seluk. Mudansa klimátika mós halo ita nia produsaun rai laran la estavel, tanba udan la tun la tuir ona nia tempu ho variabilidade ne’ebé aas, impaktu seluk maka estraga mós infra-estrutura báziku sira ne’ebé fasilita agrikultór sira nia produsaun, no movimentu ka asesibilidade ba merkadu” hatete Porta Voz koligasaun Agrikultura, Benvinda Alvez iha edifísiu PERMATIL, 19/10

Nia hatutan dadus governu nia mós hatudu katak, problema kiak no in-seguransa ai-han, malnutrisaun no dezigualdade social sei aas liu iha area rural sira ne’ebé maioria povu moris hanesan agrikultór. Ida ne’e tanba ita nia polítiku iha setór agrikultura, no mós setór seluk ne’ebé liga ba sistema ai-han, hanesan setór infra-estrutura, komérsiu no social, la promove partisipasaun iguál ema hotu no la inkluzivu, liu-liu ho ema defisiénsia, feto, LGBT no o mos foinsa’e sira.

Tanba ne’e HASATIL ho Koligasaun Agrikultura hakarak fo hanoin ba ukun nain sira hotu, atu investe barak liu hodi promove agrikultura famíliar, dezenvolve infra-estrutura iha nivel suku to’o aldeia sira, hodi haforsa komunidade sira nia reziliensia ba mudansa klimátika, liu husi harii irrigasaun eskalasaun ki’ik ne’ebe fornese bee ba uma kain sira nia toos iha tempu ne’ebé laiha udan, suporta konservasaun ba bee, ai-laran no bee matan sira atu labele maran. Hadiak estrada no ponte sira to nivel aldeia atu komunidade iha asesu nafatin ba merkadu.

Utilizasaun teknolojia apropriadu durante tempu koilleta hodi hasa’e produsaun no produtividade. Haforsa no hametin konsumu ai-han lokal hodi estimula produsaun ai-han iha rai laran no hadiak rendimentu familia.

Koligasaun Agrikultura mos husu atu promove sistema ai-han ne’ebé inkluzivu, hodi fasilita partisipasaun hanesan ba ema ho defisiensia, feto sira, LGBT, no mós foin sa’e sira, iha atividade sira ne’ebé liga ba sistema ai han, inklui produsaun, distribuisaun, merkadoria, prosesamentu no mos laboratorium hodi teste produtu ai-han sira iha rai laran.

Koligasaun Agrikultura konklui katak fo solidariedade no apoiu ba movimentu kamponeza no familia agrikultor hotu iha nivel nasionál no mundiál, ne’ebé kontinua luta hodi halakon poder kompañia boot sira nian iha setór agrikultura. Tenke fo fali poder produsaun no sistema ai-han ba kamponezes no agrikultor ki’ik sira ne’ebé mak sai forsa loloos ba mundu nia sistema ai-han ida ne’ebé saudavel, sustentavel, eqitavel, no di’ak ba meiu ambiente.

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here