Home Notisia EUA nia Projetu Foun MCC – Compact, Foku ba Projetu Bee, Saneamentu...

EUA nia Projetu Foun MCC – Compact, Foku ba Projetu Bee, Saneamentu no Edukasaun Ba Tinan 5

660
0
Enkaregadu Negósiu Estadus Unidus, hamutuk ho Jornalista sira iha meza redonda. [Foto. Adroaldo | 28.03.2023]

Reportajen Adroaldo “Saretukau”

Enkaregadu Negósiu Estadus Unidus Amérika (EUA), Thomas E. Daley ko’alia ho jornalista sira iha meza redonda konabá Millennium Cooperation Challenge (MCC) – Compact.

Durante meza redonda refere, Enkaregadu Daley fornese informasaun atuál konabá MCC Compact nia etapa tuir mai, ne’ebé sei foka hodi hatan ba dezafiu kapital umanu no hadi’ak kreximentu ekonomia liu husi projetu Bee, Saneamentu no Dreinajen no Projetu Teaching and Leading the Next Generation of Timorese ka projetu hanorin no lidera Timoroan nia jerasaun tuir mai.

Enkaregadu Daley hatete, iha fulan Jullu 2022, Estadus Unidus no Timor-Leste asina ona akordu Compact liu husi Millennium Challenge Corporation (MCC) hodi hadi’ak bee, saneamentu, no dreinajen, no edukasaun iha Timor-Leste.

Tinan kotuk, Prezidente Biden anúnsia ona ni-nia vizaun ba rejiaun Indo-Pasifiku ida ne’ebé maka livre, nakloke, ligadu, prosperu, seguru no reziliente. Pilar xave ida husi vizaun ne’e inklui inisiativa sira atu habelar prosperidade ekonómika iha rejiaun laran, inklui iha Timor-Leste.

“Ohin, ha’u hakarak ko’alia liu konabá dalan ida ne’ebé Governu Estadus Unidus Amérika serbisu da-dauk hodi habelar prosperidade liu husi Millennium Challenge Corporation ni-nia Kompaktu ho Timor-Leste. Kompaktu ne’e loke dalan ba Estadus Unidus Amérika no Timor-Leste atu halo investimentu transformador iha setor bee no edukasaun durante periodu tinan lima nia laran,” dehan Enkaregadu EUA iha meza redonda hamutuk ho jornalista sira iha Embaixada Amérika, Praia dos Coqueiros, tersa-feira, 28/03.

Nia dehan, Kompaktu ne’e reprezenta kontribuisaun dezenvolvimentu ida ne’ebé boot liu iha istória relasaun EUA ho Timor-Leste. Fundu millaun US $420 husi Estadus Unidus Amérika no millaun $64 husi Governu Timor-Leste ba projetu refere.

“Asina iha fulan Jullu 2022, kompaktu Millennium Challenge Corporation, ka MCC ni-nia objetivu mak atu hadi’ak populasaun Timor-Leste nia saúde no abilidade no kontribui ba kontinuasaun dezenvolvimentu no prosperidade iha Timor-Leste,” dehan Tom Daley.

Atu hadi’ak populasaun Timor-Leste nia saúde, MCC nia kompaktu sei introdus sistema saneamentu sentralizadu no tratamentu bee fo’er dahuluk iha Timor-Leste no hadi’a dreinajen iha Dili ne’ebé sei benefisia ema 300,000 resin.

Kompaktu mos sei harii fábrika produsaun hipokloritu sódiu hodi fornese produtu kímiku dezinfektante hirak ne’ebé presiza hodi purifika bee hemu, fornese ba munisípiu haat ne’ebé besik, no benefisia ema kuaze 500,000 ne’ebé hela hale’u Dili.

Diplomata ne’e salienta, MCC Kompaktu nia projetu seluk ida mak Hanorin no Lidera Jerasaun Timoroan tuir mai, ne’ebé hanaran TALENT, sei mellora estudante sira nia aprendizajen liu husi investe iha edukasaun no formasaun ba profesor no líder eskola sira, hein katak sei benefisia estudante Timoroan besik millaun ida iha tinan 20 oin mai.

Nia informa, MCC nu’udar governu Estadus Unidus Amerika ninia ajénsia independente ida ne’ebé serbisu atu hamenus kiak iha mundu tomak liu husi kresimentu ekonómiku. Nasaun hirak ne’ebé elijivel atu simu fundu MCC nian, kumpre padraun rigorozu ba governasaun di’ak, kombate korrupsaun, no respeita direitu demokrátiku sira.

Gigi Goodhart sei serbi nu’udar MCC nia Diretora Paiz Rezidente iha Timor-Leste,  akompaña husi nia Vise John Crippen. Iha fulan hirak oin mai, Gigi ho ninia ekipa sei serbisu besik ho governu Timor-Leste hodi hahú estabelese entidade ne’ebé hanaran konta Millennium Challenge ka MCA.

Parseria ho Timor-Leste hodi harii MCA, EUA hein katak kompaktu ne’e sei hahú ofisialmente iha meadu tinan 2024. Ida-ne’e sei permite projetu bee, saneamentu no dreinajen no projetu TALENT atu bele implementa iha tinan lima oin mai.

“MCA sei sai nu’udar entidade prinsipal ne’ebé tau matan ba implementasaun Kompaktu Timor-Leste. Entidade ne’e sei asegura katak Kompaktu ne’e lidera no implementa lokalmente no tuir padraun transparénsia no responsabilidade ne’ebé aas liu hotu. Ami hein katak MCA sei inagura iha tinan 2023,” dehan Enkaregadu EUA.

Tom Daley hato’o, Kompaktu Timor-Leste nian reflete sira nia hakarak atu hametin parseria ho Timor-Leste, enkuantu serbisu hamutuk hodi promove interese no valor sira ne’ebé ita fahe ba malu, hodi harii rejiaun ida ne’ebé iha dame, estável no prósperu liu tan.

Ho faktu ida katak Timor-Leste konsege kualifika ba Kompaktu hafoin de’it tinan 20 nu’udar nasaun independente, ne’e rasik hanesan susesu boot ida. Ida ne’e hatudu faktu ida katak ita nia parseria ho nia abut metin iha valor demokrátiku hirak ne’ebé ita kompartilla no kompromisu ida ba liberdade fundamental hirak ne’ebé tantu Timoroan nomos Amerikanu kaer metin, dehan Tom Daley.

“Ikus liu, Kompaktu ne’e hatudu kompromisu EUA nian hodi investe iha povu Timor-Leste no atu habelar oportunidade sira hodi harii nasaun ida ne’ebé saudável, seguru no prosperu liutan.”

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here