Home Notisia Alargamentu Kuluhun to’o Fatu-Ahi Aumenta Metru 3, Komunidade Afetadu Protesta  SEATOU La...

Alargamentu Kuluhun to’o Fatu-Ahi Aumenta Metru 3, Komunidade Afetadu Protesta  SEATOU La iha Planu

776
0
Komunidade afetadu alargamentu estrada Culuhun to'o Fatu-Ahi realiza Konferensia imprensa iha Becora Culuhun. (Foto: Umbe | 03.03.2025)

Reportajen  Umbelina dos Reis

Komunidade afetadu alargamentu estrada Becora deklara katak rezeita  alargamentu estrada Becora ba Programa II ho metro neen (6 m) husi estrada sorin-sorin ho razaun katak sosializasaun iha loron 10 fulan janeiru tinan 2025 ne’e Sekretariu Estado Asuntu Toponimia Organizasaun Urbana (SEATOU) ho ekipa deklara katak alargamentu estrada ho medida metro tolu (3 m) sorin-sorin,  no Igreja Becora posivelmente sei livre ka la kona parte kiik-oan ida husi alargamentu refere.

“Maibe iha programa II daruak proprietariu Igreja mos kona hotu nune’e ami nu’udar sarani, ami rezeita total, konsidera katak alargamentu metro neen (6 m) ne’e la planeadu tuir planu estratejiku governu nian, tanba halo sosializasaun ho komunidade materia ida, ba fali halo implementasaun ne’e buat oin seluk fali,” dehan Porta voz Jose Maria Ximenes iha konferensia imprensa, Becora, segunda-feira, 03/03.

Porta voz Jose Maria Ximenes hatutan, enkontru realiza iha sede suku Becora iha loron 10 fulan Janeiru 2025 ne’ebé lidera husi Sekretariu Estadu Asuntos Toponomia e Organizasaun Urbana (SEATOU),  prezente mos reprezentante sira husi Ministeriu Obras Públikas (MOP) parte Diresaun Nasional Estradas,  Terras e Propriedades (Diretor Nacional), reprezentante Administrasaun Munisipal Dili (Diretor Ordem Pública),  Adminitrador Postu Administrativu Cristo Rei, lider komunitaria no komunidade

afetadu sira koperasaun di’ak,  kontribui ba prosesu desenvolvementu ba iha markasaun (dahuluk) alargamentu estrada, maske Governu seidauk halo sosializasaun, sira ida-idak, na’in rasik sobu sira nia obra maske Governu seidauk kumpri nia dever tuir prosedementu husi lei n.º 8/2017.

“Ohin hamutuk iha ne’e komunidade afetadu Suku Becora, Suco Camea no Suco Ailok, deklara katak ami rezeita total ba iha markasaun daruak ba alargamentu estrada, tamba ida ne’e  afeta tebes ba iha komunidade ninia vida moris ne’ebe maioria depende ba atividade negosiu husi rai ne’ebe hetan markasaun.” Dehan Porta voz Jose Maria Ximenes

Komunidade afetadu sira ezize governu atu resolve uluk lai markasaun dahuluk alargamentu estrada hodi kumpri prosedementu tuir Lei n.º 8/2017 ho ninia etapa hanesan tuir mai neé, maske governu viola tiha ona balun, nune’e governu tenki deklara katak projetu ida ne’e  ba utilidade publika, significa katak projetu neé importante ba interesse nasional ka komunidade.

“Identifika komunidade propietariu sira ne’ebe hetan impaktu husi projetu, faze ne’e mos governu viola tiha ona tanba halo uluk markasaun, halo avaliasaun ba valor propriedade hodi hatudu konpensasaun justu, Inspeksaun negosiasaun ho komunidade,  se la hetan akordu, entaun governu bele fo dekretu espropriasaun ho justifikasaun legal notifikasaun ba pagamentu konpensasaun justu molok estadu atu foti rai.” Nia informa.

Porta-voz hatutan, sosializasaun ne’ebe lidera husi SEATOU ne’e hato’o katak sei halo alargamentu estrada husi ponte Culuhun, Becora to’o Fatu-Ahi fahe ba pista 2 rua, parte tékniku sira – estradas (MOP) no Terras e Propriadade nian sukat no halo levantamentu dadus ona ba rai no sasan sira ne’ebe sei afeta ba alargamentu refere.

Porta-voz haktuir sosializasaun ne’e, Sekretariu Estado SEATOU – Germano fo hanoin ba komunidade afetadu sira ne’ebe seidauk iha dokumentu legal ruma karik, tenki hakbesik an ba Sede Suku atu hetan netik deklarasaun ruma, nune’e fo indemnizasaun karik iha faktu. Sira ne’ebe iha kedas ona dokumentu komprovativu katak rai  ka propriedade  ne’e sira nian, sei lori ba aprezenta molok asina Termu Aseitasaun.

“SEATOU no ekipa fo prazu fulan ida husi loron 10 fulan Janeiru to’o loron 10 fulan Fevereiru, iha periodu fulan ida nia laran ne’e, sei halo enkontru ba da-rua, inklui asina termu aseitasaun ne’ebe sei halo ho komunidade afetadu ida-idak.

Maibe na realidade, fulan ida nia laran, la akontese enkontru tuir kompromisu ne’ebe SEATOU promete. Pior liu mak komunidade afetadu voluntariamente ba MOP atu bele hetan informasaun kona-ba asina Temu Aseitasaun, Infelizmente, MOP simu de’it dokumetus balun hanesan foto kopia kartaun eleitor, konta bankaria no numeru kontaktu individu ida-idak, maibe, seidauk hetan termu aseitasaun. Duvidas ne’ebé komunidade afeitadu hasoru  loron 10 fulan Fevereiru 2025  la realiza enkontru rua tan ho komunidade afetadu ne’ebe SEATOU promote, Iha periodu fulan ida nia laran, ami ba husu konaba termu aseitasaun iha MOP, maibe, iha ne’eba sira dehan, sira la hatene tanba sira nu’udar tekniku de’it, sira ba sukat (rai ka uma), maibe la iha kompetesia, nune’e sira haruka ami ba husu iha SEATOU.”

Porta-voz ne’e informa Komunidade afetadu ba to’o SEATOU dehan fali ba MOP tanba projetu MOP ninian, ba Terras e Propriedades kona-ba rai afetadu, sira dehan, ne’e projetu MOP ninian, Terras e Propriedades la responsabilza.

“Ami sente  laran moras dala-ida-tan, mak ekipa tekniku husi MOP mai sukat rai ka halo markasaun dala ida-tan, ami husu kona-ba espasu rai ne’ebe  hetan eviksaun ba alargamentu estrada, tekniku MOP hateten kona-ba rai ne’e kompetensia Terras e Propriedades, Tekniku sira mai halo markasaun da-ruak, sira halo presaun ba komunidade hodi hateten katak na’in tenki sobu rasik dala ida tan, tanba se la sobu rasik, eskavator mak sei tuir mai sobu.” Dehan Porta voz Jose Maria Ximenes, liu hosi konferensia imprensa, segunda-feira.

Nia informa, sira  la hatene atu ba los iha ne’ebé ?  atu hetan esplikasaun klaru hosi Instituisaun ne’ebe halo dialogu ho sira ne’e hotu-hotu foti liman no la hatene,  husi MOP sira dehan katak sira ema tekniku, no sira la kompetensia atu esplika klaru, ekipa mos promete katak dadus ba ema afetadu sira sei publika iha sede suku Becora. Infelizmente, kompromisiu sira ne’e la akontese, maske kompromisu sira la sai realidade, maibe komunidade konsiente katak metru 3 ba alargamentu ne’e sira konkorda, no maioria sobu rasik sira nia uma no murru ne’ebe afetadu.

Nia hatutan tan, Iha dia 17 de Fevereiru, Ministru Obras Publikas, Samuel Marçal orienta ekipamemtu pezadu halo eviksaun ba espasu publiku iha antigu MUI (Majelis Ulama Indonesia) Culuhun nia oin, Ministru deklara iha media, katak nia mai ho intesaun atu observa komunidade ne’ebe voluntariamente sobu sira nia hela fatin, maibe la iha kapasidade atu foti material sira kontrusaun nian ne’ebe komunidade sobu.

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here