Reportajen David da Costa
Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmão la simu asaun Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL), liu-husi Diresaun Servisu Investigasaun Kriminal Nasional halo buska, apreensaun no detensaun ba Reitór Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL) João Soares Martins ho Vise Reitór ba Asuntu Administrasaun Finansa no Administradór Jerál inklui kargu xefia na’in haat bainhira kaer tau kedas ho aljema/borgol.
Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmão, Hatete, ohin hasoru malu ho Prezidente republika (PR) José Ramos-Horta hodi informa kona-ba hodi bainrua akontese kona-ba polsia ba Kaer dosente ho Reitór UNTL ho nia vise Reitór no nain haat seluk tau Aljema/borgol kedas, buat ida ne’ebé horseik ko’alia iha Konsellu Ministru, tanba ne’e sente la simu, tanba justisa halo buat sira ne’e laiha liu konsiderasaun.
“Kazu mosu iha UNTL ne’e tinan rua kotuk ba ona, ne’e ba tiha ona tribunal buat sira ne’e hotu, mais derepenti mosu mandadu ida bolu polísia ba kaer dosente sira iha ne’eba aljema tiha, Reitor UNTL mai husi Kupang iha ne’eba kedas kaer aljema, tanbasá sira prezu ona, tanba desizaun narsan ne’e seidauk hatene tan buat ida,” dehan Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmão bainhira remata ekontru ho Xefe Estadu Ramos-Horta iha Palásiu Prezidensial Bairo-Pite Dili, Kinta 15/01.
Xefe Governu ne’e dehan tan lolos ne’e mandadu ida ne’e atu informa ba dosente no Reitór katak loron rua ka tolu bele ba aprezenta aan iha Ministeru Publiku (MP), maibé polsia sira ba kaer Reitór UNTL, Joấo Martins no vise reitor inklui kargu xefia na’in haat ho Aljema/borgol kedas.
“La’e ne’e atu informa ba sira katak loron rua ka tolu nia laran tenke ba aprezenta aan ho dokumentu iha Ministeriu Publiku, maibé ne’e mandadu ida ba entrega ema, la’o ba kaer tau aljema fali, ita bulak de’it,” nia Subliña.
Nia Salienta “Ida ne’e horseik ami ko’alia iha konsellu Ministru, ami la menta teb-tebes asoens sira ne’ebe la hun la dikin ne’e. ne’e maka ita tenke reforma justisa ne’e tenke iha duni, tanba la’os ita dotor tiha ona ita matenke ona, laiha ida”.
Rekorda katak Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL), liu-husi Diresaun Servisu Investigasaun Kriminal Nasional ezekuta mandadu Tribunal Judisial Primeira Instansia Dili (TJPID) ho NUC 086/25-PNSIK hodi halo buska, apreensaun no detensaun ba Reitór Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL) João Soares Martins no Vise Reitór ba Asuntu Administrasaun Finansa no Administradór Jerál inklui kargu xefia na’in haat seluk.
Entretantu, Diresaun Servisu Investigasaun Kriminal Nasional ezekuta mandadu Judisiál hodi halo buska, apreensaun no detensaun ne’e tanba Reitór UNTL, João Martins no vise Reitor inklui kargu xefia na’in haat, tanba interveniente sira presumivel ba krime falsifikasaun dokumentu ka notasaun teknika, ne’ebe akontese iha 2024 Violasaun ne’e previstu iha artiqu 303 husi Kodigu Penal Timor-Leste nian.
Tanba tuir Artiqu 303 (falsifikasaun ba dokumentu ka notasaun teknika alinea 1) katak, ema ne’ebe ho intensaun atu halo aat ba ema seluk ka Estadu, ka atu hetan ba sira nia aar rasik ka ba ema seluk, benefisiu ilejitimu: a) Fabrika dokumentu falsu ka notasaun teknika, falsifika ka altera dokumentu ida ka abuza asinatura hosi ema seluk hodi kria dokumentu falsu.
b) Hateten ho falsu faktu legalmente relevante iha dokumentu ida ka notasaun teknika; c) Falsu atestadu, bazeia ba koñesimentu profisional, tekniku, ka sientifiku kona-ba kondisaun fiziku ka mental ka kualidade ema ida nian, animal ka sasan;
d) Uza dokumentu ruma ka notasaun teknika sira ne’ebe refere iha paragrafu anterior sira. fabrikadu ka falsifika ka hasai hosi ema seluk; sei hetan pena prizaun to’o tinan-tolu ka multa.
Alinea 2) Kualker asaun disruptiva iha dispozitivu tekniku ka automatiku ne’ebe maka hetan influensia ba rezultadu notasaun nian hanesan ho falsifikasaun notasaun teknika nian. Alinea 3) Kualker tentativa bele hetan kastigu.
