Reportajen David da Costa
Loron Paskoa mak festa boot ida iha relijiaun katolika ne’ebé selebra Jesus Kristu nia moris fali husi mate depois de mate iha kruz. Festa ida ne’e signifika vitoria ba moris kontra mate, no mos esperansa, renovasaun, no perdãu ba ema hotu. Tanba ne’e sira tenke hafoun hikas nia domin ba maromak no ba maun alin sira hotu.
Arsebispu Arkidioseze Metropolitana Dili, Dom Virgílio Kardeal do Carmo da Silva, SDB, hateten, Paskoa mak festa ida ne’ebe boot liu hotu iha Kreda Katolika tanba sarani sira komemora Jesus Cristo nia Ressuresaun. Lia fuan Paskoa mai husi lia fuan Grego no Latin Pascha, origen husi Hebraico Pesach; Pesach siginfika “passagem”(la’o liu).
Selebrasaun ne’ebe antiga liu hanoin fila-fila libertasaun povo Ebreu husi escravidaun iha Egipto. Passagem ida ne’e refere ba anjo sira ne’ebe la’o liu odamatan Ebreu sira nia uma hare marka bibi oan nia ran ne’ebe kose hela iha odamatan, sira la halo a’at ba sira nia oan kwaik sira “primogenito”, maibé halo deit ba Egipto sira nia oan.
“Mai ita sarani Katolika, ohin loron hetan sentido foun ida ho Jesus nia terus, mate no moris hias, furak oinsa mai ita ohin loron selebra paskoa, tanba kontinua sai fonte da Esperansa, fonte da renovasaun,” dehan Arsebispu Arkidioseze Metropolitana Dili, Dom Virgílio Kardeal do Carmo da Silva, SDB, liu husi konferensia Imprensa iha Arquidiocese Dili, Lecidere, Kuarta 1/04.
Nia haktuir, tanba iha mundo ida ne’ebe marka ho violensia, funu, konflitu, indiferenças, egoismo, fiar mihis, lakon fiar, incerteza no sst. Paskoa oferece mai sarani sira narasaun ida triumfante la’os desesperasaun. Sai hanesan “sinal Esperança” ba ema barak, fo hanoin mai sarani sira transformasaun no hahu foun fali pagina foun iha moris.
“Ita Selebra paskoa iha tempu udan, be barak halo ai sira burak no matak, sinal vida moris, ambiente ne’e mos konvida ita atu hamatak no haburas liu tan, liu-liu “hahú moris foun” maski dala barak exige sakrifisiu no esforsu pessoal,” nia subliña.
Nia salienta, iha tempo Paskoa, eskola no instituasaun sira ferias iha semana santa, liu-liu iha triduum Paskoa nian, Tanba ferias la’os atu rekopera deit servisu ne’ebe sarani sira la konsegue halo iha semana tomak, maibé ferias Paskoa iha konvite espesial ida atu familia sira halibur hamutuk, hanesan Familia Ebreu sira nian, familia eskolante sira ho nain feto iha kenasulo.
“Páskoa tinan ne’e sai biban grasa nian hodi hafoun hikas ita nia domin ba maromak no ba maun-alin sira. papa Leão XIV nune’e mos mensagem bispo sira Timor nian iha mensagem quaresma no paskoa, husu ita hamamuk an atu rona maromak nia futar liafuan hodi habadak ita nia nanal no ko’alia sukat, nune’e ita bele sai manu-ain esperança, paz no Karidade,”nia dehan.
Nia explika, atu Komplete sarani sira nia participasaun iha tridum Paskoa, furak oin sa sarani buka kumpre sira nia dever no obrigação Katolika, konfessa, via-sacra, missa sira iha tridum Paskoa nian. Jesus nia moris hiaas mak marka fatuk inan sarani sira nia fiar nian ne’ebe tau sarani nia laran ba moris ida ne’ebe sei la iha rohan.
“Maluk doben sira, konvite ida mai ita iha loron boot sira ita nai Jesus nia terus-mate no moris hias nian ne’e, diak mos oinsa familia buka tempu ruma hamutuk halo orasaun, hateke ba Jesus iha Cruz. Cruz mak sasukat boot liu hotu ona Maromak nia domin mai ita. Harohan Maormak Oan ida ne’ebe ita adora, hanorin ita hadomi, haraik an, paciensia, perdua no laran mos “honesto” ba malu mak dalan ba moris foun. Nia deit mak bele rekupera buat ne’ebe lakon tiha ona,” nia hatete.
Tanba ida ne’e, tempu furak ida atu sarani sira hametin liu tan sira nia domin no fiar iha momento ida iha ne’ebe tentasaun no desafiu oi-oin ne’ebe sarani hasoru, relembra Papa Francisco nia Lia fuan “Lafaek” ne’ebe balun mai maski koalia kona ba Maromak no fiar maibe la’os hametin sarani nia unidade maibe sobu ona sarani nia familia sira.
Maibé hakarak tatoli espesial ba foin sa’e iha tempo Paskoa ne’e buka fó netik tempu oituan ba Maromak. Tempu juventude, idade ida ne’ebe importante liu hotu iha ema ida nia moris, Maromak hakarak tebes atu tama, maibé dala ruma sarani sira mak la fó fatin ba nia.
“Paskoa mak oportunidade ba renovasaun ne’e. Jesus moris hias, nia hakarak foin sa’e moris dalan ida mos mai ita hafoun ita nia kompromissu ba Paz. Paskoa ne’e keta haluha reza ba Paz iha Medio Oriente, hanoin kona ba labarik no foin sa’e sira ne’ebe sai vitima ba funo ida ne’e. foin sa’e doben sira mai no buka atu sai bada’e nain ba Damen nian iha ita nia rain nune’e mos iha mundo,” tenik nia.
Tanba ne’e kompromissu ne’e sarani sira halo duni serio, hakarak fó hanoin tan Centru Episkopal Timorense (CET) nia mensagem ba sarani sira “Eucaristia mak aihan moris klamar nian hodi hakbi’it ita hakat sai hosi nakukun sala nian ba moris foun paskoa nian nebé Jesus soi ona ho nía mate. Ema Paskoa nian mak Ema Eucaristia nian. La to’o atu celebra no simu de’it Eucaristia. Ita precisa hola parte ativa no konsciente, katak, Eucaristia mak banati kmanek saran an nian”.
“Ho mensagem ne’e ha’u hakarak hato’o ha’u nia boas festa santa paskoa nian ba sarani doben hotu, hahú họ husi rai laran, ba to’o timoroan namkari iha mundo tanba buka moris nune’e mos matenek. iha jesus nia moris hias ita hotu mesak ida deit,” nia hato’o boas festa ba sarani sira hotu.
