Home Justisa Relatóriu Lian Direitu Umanus, Prizaun Bekora Kazu Aas Liu Mak Violasaun Seksuál...

Relatóriu Lian Direitu Umanus, Prizaun Bekora Kazu Aas Liu Mak Violasaun Seksuál Iha 224

286
0
HAK lansa relatori lian direitu umanu. [Foto: Santy | 25.02.2022]

Reportajen Santina Lusia da Costa

Asosiasaun HAK Lansa relatóriu Lian Direitus Umanus, Kondisaun iha Prizaun Becora, Gleno, no Suai. HAK halo monitorizasaun regular iha períodu 2021 nian, tuir dadus prizioneiru tipu krime rejistu iha prizaun Bekora aas liu maka violasaun seksuál hamutuk 224 no omesidu 176.

Relatóriu ne’e nu’udar dekobrementu HAK nian liu husi monitorizasaun regular, iha períodu 2021 nian laran, ne’ebé hetan apoiu husi Gabinete Apoiu Sosiedade Sivil (GASC).

Diretor Asosiasaun HAK, Sisto dos Santos hateten monitorizasaun ne’e hatudu katak, prizioneiru sira ne’ebé mak ho estatus preventiva tuir lei ne’e labele liu tinan tolu, maibé faktu sei hatudu ema barak mak sei detein iha prizaun tinan haat resin ona, ne’e nu’udar violasaun direitus humanu ida, seluk mós prizioneiru sira 80% la koñese sira nia advogadu. Ne’e situasaun ne’ebé HAK haree estadu viola ona prizioneiru sira nia direitu.

Sisto hatutan problema no dezafiu mak dadur sira hasoru iha prizaun Belora, no Gleno prizioneiru moras mental hamutuk na’in 17, seidauk haketak husi prizioneiru normal sira, entaun ne’e difikulta tebes ba ema sira agora prizonal. Nesesidade ba feto sira menus, liuliu sabaun, pastadente no ropa interior sira.

Alende ne’e mós HAK nota katak, prizaun Gleno iha bebe fetó ida, hamutuk ho nia inan prizioneiru iha sela dezde fulan Outubru 2020 to’o agora. Iha Gleno rasik prizioneiru feto ho mane hela hamutuk iha prizaun laran, ne’e poténsia ba konflitu seluk bele mosu.

“Ami nota katak iha situasaun periodu Covid-19 no konfinamentu obrigatoriu iha prizaun Becora tuir lolos prizaun ne’e labele akomoda ema 500 tal, standar husi prizaun ne’e entre 250 to’o 350, mais faktu ema 500 tal, entaun naresin ona.” Hateten, Diretor Asosiasaun HAK, Sisto dos Santos, iha Salaun Internal Asosiasaun HAK. 25/2.

Seluk mós HAK deskobre katak, familia husi prizional sira labele vizita sira nia ema iha prizaun laran tanba distansia ho kbiit ekonomia ne’ebé mak dook husi sufisiente, prizaun mobail la’o ho la efetivu tanba periodu covid-19, no menus rekursu no menus rekursu finanseiru.

“Ami haree katak, difisiensia barak mak akontese iha judisiariu nia laran, la’os problema Ministru justisa mak la iha justisa, la iha kbiit, maibé mós presija hetan apoiu masimu husi Parlamentu Nasional, liuliu rekursu finanseiru, apoiu hela ba fasilidade sira ne’ebé mak menus tebes iha prizaun Becora no Gleno, no seluk mós bele aumenta sira nia kareira.” Akresenta, Sisto dos Santos.

Kuaze prizioneiru sira ne’ebé mak ho kazu violasaun seksual ne’e numeru aas tebes, mak Prizaun Becora, violasaun seksuál 224, Omesidu 176, Prizaun Gleno, violasaun seksual 49, omesidu 38, prizaun Suai violasaun seksual 54, omesidu 41.

Serbisu ne’ebé, mak HAK hala’o ne’e hamutuk ho membru Rede Apoiu serbisu Prezional, ne’ebe mak kompostu husi ita nia instituisaun estadu liuliu, PDHJ, Ministériu Justisa, Diretór Prizaun, Bekora, Gleno no Suai, PRADET, no Komisaun Direitu Labarik nian.

Tipu krime ne’ebé rejistu iha Prizaun Belora mak hanesan, Violasaun Seksual, Omesidu, Sequestro, Dano com Violensia, Maus Tratos, Ofensa inst. Simplesa, Falsifikasaun, Ofensas Corporais, Furtu Agravadu, Picolato, Trafiku pesoais, Amiasas, Interuksaun Gravidas, Denunsia Caloniosa, Trafikus Droga, Burla Agravadu, Abandonu, Infantisidio, Armas Brankas, Exposisaun.

Dadus actual Prizoneriu iha Prizaun 3 hanesan, Becora, Gleno no Suai iha fulan Novembru 2021 mak, status Prizoneiru, Kondenadu hamutuk 409, Preventiva 111, estranjeiru hanesan, Indonesia 6, Xina 2, Filipina 1, India 2.

Asosiasaun HAK rekomenda ba Parlamentu Nasional atu reforsa Ministeriu Justisa no instituisaun kompotente sira mak, presija halo rekrutamentu ba Juis, Prokuradór, Defensór Publiku no Ofisial Justisa tenke regular kada tinan no intesifika formasaun ba autórjudisiariu sira hodi hasa’e sira nia koñesimentu. Halo boot kapasidade sentru formasaun judisiariu hodi kontinua rekruta kandidatu ka futuru autór setór justisa nian.

No husu mós ba governu no Parlamentu Nasional atu preve orsamentu orsamentu hodi harii laboratoriu ba Ministeriu Publiku  hodi halo ezaminasaun  ba objetu sira krime nian no Evita ba tes iha liur. Presija prevee orsamentu ba instituisaun judisiariu siran atu autonomamente sira bele jere ba serbisu operasional sira ne’ebé urjente.

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here