Home Notisia TL Hetan Risku Husi Mudansa Klimatika, TILOFE: Presiza Haforsa Konservasaun Bee no...

TL Hetan Risku Husi Mudansa Klimatika, TILOFE: Presiza Haforsa Konservasaun Bee no Ambiente

5166
0
Diretór TILOFE Zaquiel Martins do Carmo koalia iha konferensia imprensa iha lansamentu sentru media iha Haburas. [Foto: Juvinal | 08.12.2023]

Reportajen Joselina dos Santos

Assosiasaun Timor-Leste Organic Fertilizer (TILOFE), husu governu atu kria polítika ida hodi tau matan ba dezenvolvimentu mudansa klimatika rai-laran, labele garantia ba sasan rai liur nian,  tanba Timor iha rekursu barak  atu produz  hodi hamenus ema tesi ai no sunu rai hodi prevene ba inundasaun no hamenus problema sosial hamatak rai no hasae produsaun.

“Atu kombate mudansa klimatika mak dadaun ne’e ami halo ona konservasaun ambiente liga ba konservasaun rekursu bee, iha buat lubuk ida ami halo mak kuda ai nomós ba kee diebu antigu sira, dezenvolvimentu rekursu bee iha Timor kona-ba konservasaun bee ita tenke koalia mos kona-ba dezenvolvimentu naturais  nian atu labele fó impaktu ba natuza”, dehan, Diretór TILOFE Zaquiel Martins do Carmo, iha fundasaun Haburas Farol, kinta 07/12.

Diretór TILOFE hateten, Timor iha rekursu barak ne’ebé iha diebu antigu natural ne’ebé beiala sira husik hela ba jerasaun foun sira, entaun iha diebu nia okos ne’e iha buat barak ne’ebé hahoris bee matan barak. Entaun Tilofe hamutuk ONG seluk foin lalais ita mos harii Asosiasaun ida no dadaun ne’e sikula hela atu ajuda Timor liuhosi konservasaun bee kuda ahi no reabilita diebu antigu sira.

“Ami hanoin katak governu labele hateke deit ba kombate mudansa klimatika vizitop nian, ezemplu ita ba hatama fugaun rai husi China atu ema uza hodi hamenus ka kombate, maibe politika ne’e ladun diak tanba ita gaba Timor rai mean no rekursu barak maibe ita rasik la importa sasan sira ne’ebé ema produz, ne’e hatudu ita gaba Timor iha oin maibe tesi Timor nia ain  iha kotuk”, nia informa.

Nia hatutan, Iha parte seluk politika atu hamenus ema tesi ai laos ba kaptura ema iha dalan, entaun ida ne’e ladun diak nune’e rekomenda ba parte relevante liu-liu servisu Florestais nian, tenke servisu hamutuk ho autoridade lokal no autoridade komunitaria sira atu prevene ema tesi ai, liuhosi maneira ida ne’e espera sei muda tesi ai beik-beik no hamenus problema mudansa iha Timor.

 “Ema tesi ai beik-beik ne’e maioria lori mai Dili, entaun husi Dili mak barak tanba sira halo negosiu, ne’eduni hanorin ema tesi ai mos barak, nune’e governu tenke iha politika hodi redus ema sunu ai no hamenus tesi ai iha área rural sira tanba ita lakon ekolojia no lakon ekonomia. Entaun problema ida ne’e ita hotu nia  luta, bain-bain ema dehan kuda ai presiza bee entaun ami mai ho liafuan ida katak kuda uluk bee hafoin kuda ai tanba konservasaun bee ne’ebe ita halo ba diebu antigu sira nia parte ida husu ajuda estadu labele taka matan atu prevene inundasaun no hamenus problema sosial hamatak rai no hasae produsaun“, nia onforma.

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here