Home Notisia Estrada Postu Administrativu Lore Kondisaun Aat, Difikulta Komunidade La Asesu Sentru Saude...

Estrada Postu Administrativu Lore Kondisaun Aat, Difikulta Komunidade La Asesu Sentru Saude no Merkadu

1524
0
Kondisaun estrada iha Posto Administrativu Lore, munisipiu Lautem. [Foto: Juvinl | 03.06.2024]

Reportajen Juvinal Cabral dos Santos

Flora da Silva inan isin rua husi aldeia Titilari suku Lore Primeiru  preukupa tebes kondisaun estrada at ba postu administrativu Lore tanba ne’e  nia labele ba halo tratamentu imunizasaun iha Lospalos

“Durante ne’e ha’u tuir de’it imunizasaun ne’e dala rua de’it iha Lospalos vila to’o agora laiha tanba kondisaun estrada ho udan entaun ita bá mós araska. Antes iha ne’e ita nia Parteria sira iha Semana semana mai, mais fulan rua ona sira la mai, ha’u telefone bá sira dehan karreta la to’o sira dehan ami bá fali Soru postu Lospalos nian, tanba karreta la to’o, imi nian fulan oin mai mak iha fali,” nia dehan.

Nia dehan atu asesu postu saude lao 7 kilometru, hanesan inan ida gravida sente laran moras, tanba la’o ho distansia ne’ebé dook to’o iha neeba sira la iha depois telefone mós dehan karreta la iha, sira nia Papel mak tenke kumpri atu estrada aat ka udan halo nusa mós obrigasaun Parteria sira ne’e tenke mai.

Tanba ne’e mak husu Governu kria kondisoens estrada atu nune’e bele fasilita Parteria, Enfermeiru sira ne’ebé mai destaka iha ne’e hodi ba mai, sé sira la mai mós pelumenus komunidade ida ne’e bele bá tratamentu iha Lospalos neeba ho kondisaun Estrada ne’ebé bele ajuda.

“Ami husu Governu kria kondisaun Estrada nune’e parteira sira ne’ebé mai destaka iha ne’e mós bele bá mai, sira la mai ne’e tanba de’it estrada, sa tan ami mós kondisaun hanesan atu ba tuir imunizasaun ka konsulta iha Lospalos mós sente tauk tanba estrada ne’e, tan ne’e ami presiza tebes mak Estrada.”

Iha sorin seluk komunidade aldeia Tchai Guelermina Pacheco preukupa mudansa klimatika udan hela de’it hanesan ne’e batar no produto seluk dodok hotu, aleinde ne’e sira labele asesu merkadu tanba estrada at ida ne’e mak difikulta tebes ba sira hotu sustenta nesesidade uma laran

Komunidade aldeia, Tchai Guelermina paicheco. [[Foto: Juvinal | 03.06.2024]

“Kondisaun estrada at hanesan ne’e difikulta tebes sae kareta  liuliu ba ema sira isin rua,  dalaruma ami kous labarik mos sente ladi’ak tanba estrada at iha dalan sempre fo difikuldade boot tebes ba ami” dehan Guelermina ba jornalista sira iha nia rezidensia aldeia Tchai 31/05/2025

Komunidade ne’e haktuir kondisaun estrada at hanesan ne’e sira moras atu ba hospital antes ne’e di’ak oituan mak ba maibe kareta doko makaas too iha ne’eba moras aumenta, ho ida ne’e sira moras dalaruma la ba hospital tanba iha dalan tau kruz kiik ne’e akontese beibeik ona kareta monu no mate nune’e sira tauk

“Ha’u nia oan nain hitu 7 durante ne’e  partus iha uma de’it  tanba kondisaun estrada at hanesan ne’e afeita ba ha’u labele ba hospital entaun tur ahi iha ne’e de’it, maske ha’u la ba hospital maibe ha’u nia oan sira kondisaun di’ak hotu” tenik Guelermina

Nia dehan agora produto fehuk talas sira dodok hotu tanba labele lori ba merkadu atu fo han fahi mos mate hotu, ho nune’e  sira halo toos ladun barak ona tanba idade ne’ebé avansadu no impaktu mos husi udan ne’ebé mai la tuir tempu sira nia produsaun agrikultura tenke menus balun dodok

“Ha’u hakiak fahi hamutuk lima nulu 50 mate hotu ne’e tanba saida ha’u lahatene, foin lalais hakiak tan mate nafatin agora hakiak tan balun mate no iha tempu bailoron naruk fahi sempre mate barak, se fahi ne’e mak fa’an karik ida 1.000 USD maibe mate hotu foin mak hakiak tan”

Guelermina Pacheco hateten agora dadaun nia la iha ona rendimentu ruma hodi garantia ba nesesidade uma laran, maibe antes ne’e nia trata oan sira nia dokumentu ba Inglaterra nain lima 5 mak ba ona  kada fulan sira haruka 150 USD ba sira hodi hola hahan

“Ami nia lian bemvindu bá ita boot sira mai iha ami nia suku, no ami agradese bá ita boot sira tanba mai ho inisiativa ida ne’ebé mak di’ak hodi nune’e bele halo kobertura iha ami nia suku bá pontus  sira ne’ebé mak ohin ita introdus” dehan Xefe Suku Lore 1 ba ekipa jornalista iha rezidensia 30/05/2024

Espera katak liu husi enkontru ida ohin liu husi peskiza ida ohin no aban bainrua  bele hetan ninia rezultadu ida ne’ebé mak pozitivu ba dezenvolvimentu iha suku ida ne’e no mós postu ida ne’e.

“Ami nu’udar postu ida da-neen ba postu administrativu lima iha Munisípiu Lautém ne’ebé mak foin harii iha tinan 2022 iha fulan Janeiru ne’ebé maka bu’at hotu-hotu la la’o hanesan Postu sira seluk, mais ita esperansa katak ho prezensa ita boot sira mai iha suku ida ne’e no postu ida ne’e iha futuru bu’at balun ne’ebé mak ita haree bá di’ak no la duni la’o ita nia governante sira bele haree husi kobertura ida ne’e bele tau mós planu nune’e bele dezenvolve Suku Lore 1 ida ne’e, no postu Lore sai di’ak liu tan”

Xefe Suku Abilio Amaral Lore 1 dehan dezenvolve Suku rua iha Postu Lore, atu nune’e kondisaun bele sai mós hanesan Postu Administrativu sira ne’ebé Dezenvolvimentu di’ak ona, maske Postu bele iha mós kondisaun ne’ebé naton.

Xefe Suku Lore 1, Abilio Amaral. [Foto: Juvinal | 03.06.2024]

“Bu’at barak ne’ebé la dun la’ó no la la’o duni iha ami nia Postu liu-liu Infraestrutura bázika liu-liu ba estrada, ohin ita boot sira liu mai haree ho matan sente duni kondisaun ne’e oinsa ne’ebé ha’u lalikan esplika bá ida ne’e tanba ita boot sira liu mai ita boot sira sente katak ami nia kondisaun estrada mak nune’e” dehan autoridade lokal

Kestaun ida ne’e sira hato’o bebeik bá governante sira ba iha Ministériu relevante liu-liu Ministériu Obras Públika maibé kestaun orsamentu entaun Lore ninia kondisaun Estrada ida aat ne’e la konstrui to’o ohin loron

“Nu’udar autoridade lokál ho populasaun tomak iha ne’e espera katak liu husi kobertura ida ne’e sira bele mós tau iha planu prioridades ba iha planu asaun anual 2025 no ba oin atu bele hadia ona estrada iha Lore hodi fasilita Komunidade”

Atu nune’e bele konstrui fila-fali kondisaun Estrada ne’ebé mak aat, dala ruma udan boot populasaun nia movimentu ladún di’ak hanesan baibain tanba estrada nakonu ho tahu dodok ne’e difísil bá populasaun tomak nia asesu ba iha merkadu.

Area Postu Lore ne’e luan, Suku Lore 1 (Primeiru) nia luan kuaze 131,77 Km kuadradu bá fali Suku Lore 2 (Segundu) 22 Km kuadradu hanesan ne’e tau hamutuk suku rua ne’e luan.

To’o iha baliza Iliomar ninian, baliza postu Lospalos Muapitine nian, bá fali baliza Lospalos ninian ne’e iha to’o iha Santa Kruz ida iha kota laran ne’e ne’e área Lore nian hotu.

Informasaun ne’e jornalista sira rekolla liu husi atividade media tour ne’ebé  organiza husi Asosiasaun Jornalista Timor Lorosa’e (AJTL) servisu hamutuk ho Oxfam iha Timor-Leste, no hetan fundus husi Oxfam Hongkong, hodi halo kobertura kona ba mudansa klimatika iha Postu administrativu Lore munisipiu Lautem

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here