Reportajen Joselina dos Santos
Sekretáriu Jeral Partidu FRETILIN Dr. Mari Alkatiri, la satisfas ho selebrasaun loron Masakre Santa Kruz no Loron Nasional Juventude 12 novembru 1991, ne’ebé Prezidente Republika Jóse Ramos Horta la konsidera nia nu’udar lideransa istóriku. Maibe nia husu atu aplika prinsipius valores luta nian hodi hakotu kiak no justisa sosial, ne’ebé presiza iha politika ida atu enkoraja joven sira hodi garantia futuru nasaun nian, tanba joven barak mak agora komesa lakon esperansa.
“Povu rekoñese ha’u nu’udar fundadór istóriku, maibe balun tenta nega nafatin, hanesan selebrasaun loron 12 novembru ne’ebé Presidente Republika temi hotu lideransa 1974 sira-nia naran, maibe la temi ha’u-nia naran, la buat ida se ha’u laiha nia laos Fretelin keleur ona, ha’u mak dafende nia to’o ohin loron sa’e ba lalehan la buat ida, maibe tenke kaer metin nafatin prinsipius valores ne’ebé iha”, dehan, Sekretáriu Jeral Partidu FRETILIN Dr. Mari Alkatiri iha Salaun Laline CNE, Kolmera, 15/11.
Nia dehan, prinsipius valores bele husu deit tanba saida timor hein 1974-1975, atu hahú luta ida organizada ba direitu auto-determinasaun indepebdensia. Bainhira luta importante tebes atu hatene loos tanba sá beiala sira uluk durante 400 resin ema husi rai seluk mak mai dumina. Liu tiha tinan 460 mak timor komesa koalia ba direitu auto-determinasaun independensia, maibe timor ladun rekoñesidu iha tinan 1945-1960, baihira hahú prosesu libertasaun iha rai Barbarak, viziñu Indonezia Malasia Singapura sira. Timor la konsege hetan independensia, maibe lahalo parte ba rai seluk hodi hetan independensia tanba timor iha istoria.
“Iha tempu ne’ebá laiha lideransa politika ida atu reklama independenisa saida mak akontese, maibe tanba la halo parte kolonia Olandesa akontese Portugal fila mai halo administrasaun iha tinan 1945-1975. Tanba primeiru kondisaun laos kolonia no Olanda nian maibe segunda kondisaun kolonia no Portugal nian, mak ita nafatin direitu ba autodeterminasaun”, Nia dehan.
Iha tinan 1974-1975 nia reklama tanba sira hahú hanoin prosesu independensia tinan 3 ka 4 molok 25 fulan abril Portugal. Tanba militares ne’ebé halo funu iha Angola Guine-Bisau Moçambique portugés sira ofisiais no superiores mak halo Golpe ida iha Portugal, entaun hatun governu portugués ida governu kolonialista loke dalan ba povu hotu atu ezerse sira-nia deireitu autodeteminasaun independensia nian.
“Molok atu akontese Timor-Leste hahu akompaña luta rai seluk nia, entaun liuhosi akompaña ne’e komesa loke ita nia espiritu atu halo tuir maibe laiha kondisaun. Tanba Timor-Leste tentativa atu hetan apoiu istóriku iha 1973, ha’u rasik mak ba duni atu bele luta kontra kolonializmu portugués la hetan apoiu husi juri tanba ne’e ita hein oportunidade ida ne’e halo movimentasaun klandistina iha tinan 1974 ho revolução dos crabos tanba ema la fakar-raan. Tanba Ita moris iha organizasaun tolu primeiru mak loron 11 fulan maiu 1974 União Democatico Timorense, segundu Asossiação Social Democrática Timorense (ASDT) no terseiru mak Asossiação Popular Democrática de Timor”, Nia Esplika.
Prinsipius valores katak mate ka moris ukun rasik-aan tanba ne’e Nicolau Lobato fó aan ba mate hamutuk ho em rihun ba rihun hodi luta ba rai ida ne’e hodi serbi ba povu tanba povu mak aliado. Atu kaer metin fali pricipio valores ida ne’e tenke lori rekursu boot ida ba rai ida ne’e atu hasai povu husi mukit no kiak, tanba Timor-Leste osan baran maibe povu kiak nafatin entaun oinsa mak bele kore povu husik mukit no kiak tenke instruments ida ne’ebé bele uza hodi rezolve kauza ida ne’e
