Reportajen David da Costa
Konfederasaun Sindikatu Timor Leste (KSTL) Hamutuk ho Traballadores Timoroan hala’o asaun greve hasoru Bank Republik Indonesia (BRI), hodi halo protestu Tanba BRI hamosu diskriminasaun iha atribuisaun bonus ba traballadores sira, ho baze ba dezempeñu serbisu Traballadores nia, ne’ebe afeta ba funsionariu timoroan kompara ho traballadores Indonesia.
Porta-Voz no traballador Timoroan iha Bank Republik Indonesia (BRI), ne’ebe maka banku BRI hapara nia kontratu, Raimundo Inasio Costa de Araújo, hatete sira halo asaun greve ne’e tanba lahetan solusaun ba problema bonus ne’e ne’ebe maka traballadores Timoroan hasoru iha serbisu fatin BRI.
“Bonus ne’ebe ami atu hetan bazeia ba ami- nia avaliasaun dezempeñu kada fulan neen. Ezemplu, ha’u-nia salariu kada fulan $555,00, entaun atu hetan bonus bazeia ba dezempeñu ne’e $5X husi salariu no muito bom ne’e $10X. Maibé ida-ne’e la aplika ba ami, ba de’it funsionariu husi Indonezia dezde 2021. Bonus selu kada tinan dala ida”, nia dehan.
Nia explika, Bainhira traballadores koko atu hasoru malu ho Jerente BRI, maibé sira ses aan no sira fó fali nia depensór maka ko’alia ho traballadớr sira, sira nia razaun dehan serbisu barak, maibé sira ho deit sira nia egois lakoi hasoru Timoroan, hanesan agora sira lakoi hasoru traballador halo greve iha liur, sira hakarak hasoru sira nia depensór, maibé sira nia depensór hatete katak nia só bele faselita de’it, nia labele foti dezisaun.
“Ami sei halo asaun ida ne’e hamutuk ho KSTL, atu depende nafatin to’o hetan lia loos ida ne’e, ami mos laos tur-tur husu ami nia bonus, ami servisu mate aan didiak iha banku ne’e nia laran, ho ami nia kosar been ne’e maka ami ezije, ami la servisu ami toba iha uma karik ami la husu ida ne’e,” nia dehan
Traballadores Timoroan ne’ebe maka serbisu iha iha laran ne’e hamutuk 40 pesoas no feto iha 15 no mane iha 25. Maske asaun greve ne’e la’o hela maibé traballadores Timoroan balun sei halo serbisu iha laran tanba balun hetan amesa, sei sira sai mai halo asaun greve hasoru BRI maka sira sei hasai hotu traballadores Timoroan.
“Ha’u mesak ha’u la mai halo asaun iha ne’e ida, ida ne’e ami hotu-hotu nia hakarak, maibé sira iha laran sira lakoi sai mai, tanba ho persaun boot iha laran, ida ne’e ha’u hatene, loron kalan sira fó presaun ba staff sira. Staff balun iha laran tanba sira nia ameasa, se karik mai tuir asaun aban sira hasai hanesan sira hasai ha’u ho ida ne’e labraik sira tauk ho ida ne’e,” nia esplika.
Iha fatin hanesan, Prezidente Konfederasaun Sindikatu Timor Leste (KSTL), Almerio Vila Nova, esplika iha motivu rua husi asaun greve ida maka dahuluk, funsionariu timoroan sente diskriminadu tanba la hetan bonus ba dezempeñu, tanba atribui de’it ba traballador sira husi Indonesia durante tinan haat, no ida seluk maka jerente BRI iha Timor-Leste hakotu relasaun serbisu ho reprezentante funsionariu ne’ebe hanesan pontu fokal hodi buka solusaun sobre kesta bonus ne’e.
“Asaun greve ohin importante, tanba durante tinan haat traballador sira hato’o ona keixa ba parte relevante. KSTL koko halo ona negosiasaun dezde tinan kotuk ho Jerente BRI, maibé laiha solusaun. Ohin, ita halo asaun greve atu Jerente BRI rezolve problema sira ne’e”, hatete Almerio Vila Nova,
Nia haktuir, bonus ne’e iha papel importante iha motivasaun ba traballador sira, insentiva sira atu kontribui lukru ba banku ne’e rasik.Tanba ne’e, traballadór timoroan iha direitu hanesan ho traballador husi Indonesia nian.
“Ita-nia traballadór sira buka kliente barak, hatama lukru barak ba banku, maibé la hetan bonus. Ida-ne’e ami la simu, konsidera hanesan krime. Laiha solusaun mak ami kontinua halo asaun greve ne’e to’o hetan solusaun,” Almerio dehan.
Nia explika, tanba Jerente BRI hapara traballadór timoroan ida tanba fo sai segredu banku nian liga ba problema bonus ne’e. Sira hetan dokumentu bonus ne’e husi Indonesia. Ida-ne’e dezisaun husi Indonesia tanba dokumentu ne’ebe sira hetan la’ós kategoria segredu, maibé ne’e desizaun.
Tanba ne’e, KSTL hamutuk ho traballadores halo asaun greve ne’e bazeia ba Konstituisaun RDTL, artigu 51 kona-ba direitu greve, no artigu 52 sobre liberdade sindikatu, lei numeru 05/2012 kona-ba greve no lei Organizasaun Internasional Traballu (OIT) iha artigu 87.
“Ami-nia ezijensia mak Jerente BRI tenke emprega fali ita-nia traballador timoroan ida ne’ebe sira hapara kontratu no fó bonus ba traballadór tenke hanesan,” Tenik nia.
Jornalista sira tenta atu hasoru Jerente BRI, maibé nia parte lakohi fó komentariu ho razaun okupadu ho serbisu.
