Reportajen David da Costa
Relasiona ho dezisaun husi Parlamentu Nasional (PN) atu hola viatura ba membru deputadu/a sira, hetan makaas reasaun husi povu ai-leba, sosedade sivil no estudante universitariu sira, hala’o protesaun makaas hasoru PN nasional, nune’e PN deklara katak viatura laos hola ba deputadu/a sira, maibé ba Parlamentu Nasionál no sai patrimoniu estadu nian.
Prezidente Interenu Parlamentu Nasionál (PIPN), no atuál Segundu Vise PN, Alexandrino Afonso Nunes, hatete, Palamentu Nasionál Seidauk simu karta sira husi estudante Universitariu atu halo manifestasaun, maibé karik karta husi universitariu maka iha, meza sei tur hamutuk hodi halo diskusaun kona-ba ida ne’e.
“Iha meza seidauk simu informasaun ruma, ne’ebe ha’u labele komentariu, porke ha’u seidauk simu informasaun, se karik iha, ami meza sei tur hamutuk ho prezidente ko’alia ida ne’e,” Dehan Segundu Prezidente Parlamentu Nasionál (PIPN) no Atuál Segundu Vise PN ba jornalista sira iha rejintu PN, Kuarta 3/09.
Nia haktuir kona-ba prekupasaun estudante sira nia, sira iha direitu atu haree buat balun ne’eb’e la’o laloos iha nasaun ida ne’e, no sira mos iha direitu atu halo manefestasaun, tanba Timor-Leste ne’e nasaun ne’ebe demokrasia.
“Estudante iha direitu atu haree katak karik buat la’o laloos, depois buat ne’e ita bele haree, depois pasti iha solusaun. Ami kona-ba demostrasaun ne’e, ita nia nasaun demokrasia, buat normal,” nia subliña.
Maibé ukun nain sira mos iha laran luak para oinsá bele rona aspirasaun sira ne’ebe maka estudante Universitariu sira hato’o, depois bele buka dalan hodi solusiona.
Nia esplika kareta ne’ebé maka parlamentu Nasionál atu sosa ne’e ba iha legilasaun ida ne’e atu uza, maibé bainhira deputadu sira mandate remta sira tenke lori fila fali kareta ne’e mai, tanba kareta ne’e patrimonu estadu nian, laos ba membru deputadu sira.
“Tuir buat ne’eba hau hatene ne’e katak, kareta ne’e ba parlamentu, ba legilasaun ida ne’e para atu uza, depois hotu kareta nafatin iha Parlamentu para sira ne’ebe mai kontinua uza, ne’ebe la’os ba deputadu sira, sira hotu tenke lori mai,” nia dehan
Nia argumenta “Ami aseita katak parlamentu maka sosa, ne’e sai patrimonio estadu, Parlamentu maka foti, depois de hotu ema bele fila maibé patrimonia hela nafatin ne’e para sira uza kontinua servisu,”
Segundu portavoz Estudante Universitariu Timor-Leste (EUTL) Caetano da Cruz, hatete, Tanba deputadu sira iha parlamento Nasionál laiha ona funsionalidade hodi diskute problema sosial ne’ebe akontese iha estadu RDTL ida ne’e, hanesan, hospital sira laiha aimoruk ne’ebé sufisiente hodi trata pasiente sira, menus kareta ambulansia, Edukasaun hakdasak liu, insufisiensia material no infraestrutura sira hanesan, meza, kadeira, biblioteka, sorin ida la rekoinese mos professor ne’ebé durante tinan naruk vonlutariu, la kapasita ka mellora professor sira nia abilidade hanorin liu husi formasaun.
No kazu mál nutrisaun kontinua sa’e makaas to’o 47% A Taxa desempregu kada tinan kontinua sa’e ba bebeik , Infraestutura bazika hanesan Estrada, bee-mos no eletresidade nafatin sai preokupasaun ba povu liliu iha area rural Populasaun ne’ebé afetadu husi eviksaun forsada ne’ebé dadaun ne’e barak seidauk hetan idemizasaun.
Maske kondisaun hirak ne’e grave, maibé deputadu sira hatene de’it buka meius oioin, liu husi desizaun politika no kria lei hodi fo privileziu no hariku sira nia an no familia, inklui asegura ka proteje de’it distinu partidu nian ba kada eleisaun iha periodu sira tuir mai.
Tanba ne’e, Estudante Univesitariu Timor-Leste reafirma tan nia pozisaun ba publiku katak sira sei halo petisaun ba Parlamentu Nasionál no halo audensia ho sira no mos sei haruka karta ba Polsia Nasional Timor-Leste (PNTL) para halo asaun manefestasaun hasoru Prlamentu Nasional.
“Ami afirma tan ami nia pozisaun ba publiku katak para tuir fali mai, asaun ne’ebe ita sei halo iha ne’e hasoru PN. No horsida ka aban ita sei hatama ita nia petisaun ba PN inklui ita halo audensia ho sira , no mos ita hatama ita nia karta ba Polisia atu halo asasun pasifika ne’ebe trankilidade ho liberdade tomak hasoru PN ida ne’e maka ita hakarak,” Dehan segundu Portavoz EUTL, Caetano da Cruz, liu husi Konferensia Imprensa iha kampus Central UNTL, Kurta 3/09.
Maibé estudante Universitariu sira mos husu parlamento nasionál halakon tiha lei pensaun vitalisia ne’ebe la fo benefisiu ba povu, maibé fo bokur de’it ba ema balun de’it. Husu mos ba PN hodi altera tiha lei manifestasaun liu klaúzula ida kona-ba restrisaun 100 (cem) metros, tanba ida ne’e hamate demokrasia.
