Reportajen David da Costa
Ho laran triste no mataawen, povu aileba sira ne’ebe halo negosiu ki’ik iha sidade Dili laran, mai fó omenajen ikus ba Saudozu Francisco Guterres Lú Olo, iha nia rezidénsia iha Farol, Díli. Sira konsidera saudozu Lú Olo hanesan aihun ida ne’ebe maka tohar ona, ne’ebe durante ne’e fó nia kontribuisaun boot iha luta libertasaun no konstrusaun Estadu Timor-Leste, nune’e nia mate husik laran susar no triste boot ba sira hotu.
Inan aileba Florinda dos Reis, espresa ninia sentimentu katak, Saudozu Francisco Guterres Lú Olo ba sira ne’e hanesan ai hun ida ba sira no sira nia nain ulun, tanba ne’e maka sira mai fó omenajen ba saudozu Lú Olo.
“Hadomi duni ami nia nai ulun hanesan aihun ida karik hamahon ami. Ami hanoin duni tristi duni. Ami mai ne’e inisitiva ami nian, ami lori aifuan kariedade nian hanesan hadomi nia ami mai de’it, ami la konta ida, ida ne’e kariedade nian hanesan liman karuk fó liman los” Inan aileba Florinda dos Reis espresa ninia sentimentu ba jornalista sira iha rezidensia saudozu Lú Olo farol, Kinta 25/06.
Nia kontinua dehan, “Ami aileba iha Dili de’it loron-loron fa’an iha merkadu Taibesi. Ami rona avo mate mak ami bolu malu mai. Ami bolu malu mai tanba hadomi ne’e, ita nia aihun ida karik tohar ne’e ita tenki hakfodak mai ka, tanba ai-hun ne’e hamahon ba ita”.
Nia esplika, sira mai iha ne’e hasoru matadalan sira mak lori sira ba. Entaun ohin mai tama ba hasoru haree direita saudozu Lú olo nia isin mate no hasoru mós nia espoza no oan sira.
“Ami mai hanesan ne’e, ami senti kontente no triste dala ida, tanba ami nia aihun ida tohar ami hakfodak no klamar semo, entaun ha’u ho oan mane sira mai iha ne’e hodi fó omenagem no fo hela matak malirin mai ami, nia isin mak mate, mais nia esperitu nafatin akompaña ami,” nia subliña.
Saudozu hanesan aman ida ne’ebe luta husi ailaran to’o ukun aan, tanba ne’e nia mate sira rona laran triste tebes. Tanba ne’e desde horikalan no ohin sira bolu malu mai deit presta omengem ikus ba saudozu Lú Olo.
Nune’e mós Rozalina Pereira de Jesus, nu’udar mós povu aileba, espresa ninia sentimentu triste saudozu Francisco Guterres Lú Olo, tanba sira lakon tebes ona saudozu.
“Ami senti lakon tebes, ami nia aman lakon leet husi ami, tan ne’e ami povu aileba mai ne’e, tanba ami nia domin ne’e mak ami mai leba ho aifuan ne’ebe ami fa’an loro-loron hodi oferese,” nia espresa.
Aileba Manuel de Jesus hateten katak nia mak ema ida ne’ebe durante tinan barak dudu kerobak no faan modo ba saudozu eis-Prezidente iha nia rezidénsia iha Dili. Nia dehan hahú husi tinan 2006, bainhira saudozu sei hela iha rezidénsia tuan, ema barak ladún tama ba iha laran uma atu faan sasan, maibé nia rasik bele tama no halo relasaun di’ak ho saudozu.
Manuel konta iha tempu ida nia lori modo tama ba iha uma laran no saudozu husu nia karik aban-bainrua bainhira sira muda ba fatin seluk, nia sei kontinua tuir ka lae. Manuel hatán katak nia prontu atu kontinua. Depois, bainhira saudozu fila fali mai hela iha rezidénsia Farol, Manuel buka fila fali nia fatin no kontinua lori modo tama to’o iha dapur laran, no saudozu sosa modo sira ne’ebe nia lori.
Nia mós hateten katak durante tinan rua nia halo relasaun di’ak ho saudozu. Maibé depois nia moras no para ona faan modo, nune’e kontaktu ho saudozu no seguransa sira mós lakon.
Aifuan sira ne’ebe maka ohin lori ne’e, sira ida-idak inisitiva tau hamutuk mak lori mai, sira ohin mai ne’e maioria husi Munisipiu Aileu hotu ne’ebe maka halo negosiu iha Dili laran, maibé balun mós husi Munisipiu seluk.
Reprezenta familia atual deputada bankada Fretilin, Lidia Norberta ne’ebe responsavel simu povu aileba sira hatete, aileba sira ohin tama mai ne’e balun ho mataawen kedas, ida ne’e maka domin loloos husi povu aileba sir aba saudozu Lú Olo.
“Ita bo’ot sira ohin tama mai ne’e balu mataawen sulin kedas. Ida ne’e mak domin hosi imi, ami agradese tebes ba ita bo’ot sira ne’ebe ohin mai, ami hakarak hatene balu mai iha ne’e hotu ona ka la’e,balu seidauk karik, mesmu balu seidauk mai bele konvida mai fali tan dala ida. Hotu tiha hemu tiha be’e manas ruma orsida mak rejistu naran,” dehan Lidia.
Entertantu eis Prezidente Repúblika no Prezidente Fretilin, Francisco Guterres Lu Olo, mate iha loron 21 Juñu 2026 iha Ospitál Prince Court, Kuala Lumpur, Malázia, hafoin simu tratamentu médiku intensivu. Saudozu ne’e mate iha idade tinan 71.
Lú Olo moris iha Ossú, Munisípiu Viqueque, iha loron 7 Setembru 1954 no sai hanesan ida hosi lider prinsipál sira iha luta ba ukun-rasik Timor-Leste. Nia mós serve hanesan Prezidente Repúblika entre tinan 2017 to’o 2022.
Saudozu Lú Olo husik nia esposa, Cidália Lopes Nobre Mouzinho Guterres, no oan nain haat. Matebian Saudozu Lú Olo konsidera nu’udar perda boot ida ba família, Fretilin, no povu Timor-Leste tomak tanba nia kontribuisaun boot iha luta libertasaun no konstrusaun Estadu Timor-Leste.
