Reportajen Umbelina dos Reis
Sekretária Estadu Formasaun Profisionál no Empregu (SEFOPE), liu hosi Diresaun Nasional Empregu Exterior (DNEE) realiza teste eskrita língua Inglés ba kandidatu traballador Timor oan 794, ba programa Seasonal Worker, Pacific Labour Scheme (PLS), hafoin sei hala’o teste entrevista antes sira aranka ba servisu iha Austrália durante tinan tolu.
Diretór Diresaun Nasional Empregu Exterior (DNEE), Filomeno Soares hateten, Programa PLS ne’e programa ida ezijénsia hosi merkadu, ida ne’e koñesimentu aas oi-tuan, entaun nia liga ba formasaun téknika ema ida-idak nian, nia ezije mos ema hatene lian Inglés di’ak mak hodi aplika.
Nia hatutan, programa ne’e tinan kotuk inroduz ba sistema Tibet, ne’e oinsá mak liga ho sentru formasaun sira, ita hamosu workshop, konvida sentru formasaun sira mai hodi esplika prosesu formasaun sira, atu bele orienta sentru formasaun sira no formador sira bele tuir nia área kultura, agrikultura, ospitalidade, no selu-seluk tan, hodi bele aplika ba vaga sira ne’ebé fo sai.
“Kandidatu ne’ebé mak aplika vaga iha programa online ne’e total hamutuk 4.000 mil i tal, ba sira ne’ebé mak naran liu atu tuir teste eskrita ne’e 794 pesoas, ne’e hatudu katak 3.000 mil mak naran la tama iha lista eskrita nian, depois sira sei tuir tan teste entrervista ne’e sei hala’o iha ami nia eskritóriu bairua, teste eskrita ne’e oinsá konabá sira nia koñesimentu língua Inglés, iha ne’ebá tau klasifikasaun A ho B,” Diretor DNEE, Filomeno hatete iha Salaun STVJ Kamea, Becora, 15/02.
Nia hatete, Seasonal Worker ne’e ba ema ne’ebé mak aplika vaga atu servisu iha Austrália kuaze 5.000 mil dezde 2012 até agora, ba sira ne’ebé mak ba ona dala rua ka dala tolu. Nia hatete, prestasaun Timor oan servisu iha estranjeiru ne’e di’ak teb-tebes, ezemplu hanesan durante surtu COVID-19 sedauk mosu, sira la halai ses husi sistema, maibé COVID-19 ne’e mosu barak mak halai ses husi sistema.
“Maibé governu iha planu estratéjia oinsá mak bele responde traballador ne’ebé halai ses husi sistema, atu nune’e bele manan empregador nia konfiansa no nomos Governu Austrália nian. Agora kordenasaun ho Minitériu Negósiu Estranjeiru hodi buka mekanizmu oinsá mak bele rezolve tiha problema apsconder, para hetan konfiansa fali husi governu Austrália,” Diretor DNEE hatete.
Diretor ne’e husu nafatin traballador sira atu servisu nafatin iha sistema nia laran, atu nune’e bele iha kontrolu ne’ebé di’ak entre governu Timor-Leste no governu Austrália rasik, atu nune’e sira nia família moras ka mate sira bele mai fali Timor, sem problema ruma depende ba empregador sira, importante sira iha sistema laran. Nia hatutan, tanba ida ne’e kontratu liu hosi governu entre governu.
“Ita boot sira ba ne’e hanesan traballador imigrantes, kuandu ita boot sira sai husi ona sistema, ema konsidera hanesan traballador lokal, governu nia hakarak ne’e mantein nafatin iha sistema laran para governu Austrália no governu Timor-Leste kontrola nafatin. Kuandu imi halai ses husi sistema, imi fila mai aeroport mos labele, imigrasaun kaer kona imi detein ba kadeia,”Nia hakotu.









