Reportajen David da Costa Gusmao
Diretór Rekursu Umanu Ministériu Saúde (MS), Augostu Joaquin Pinto informa Ministériu Saúde (MS) ohin kontratu tan ona ema hamutuk 141 atu haforsa servisu saúde nian iha programa Malaria Tuberkulosis (TBC) no Human Immunodeficiency Virus (HIV).
Nia dehan Durante sira nia salariu ne’e mai husi fundu global, maibe tuir akordu kooperasaun entre MS ho fundu Global, gradualmente maluk sira ne’ebe servisu ba iha programa Malaria, HIV no TBC, no ohin MS lori fali mai iha responsabilidade MS nian.
“Entaun tinan ida ne’e ita kontratu ba sira hamutuk 141, ho durasaun tinan ida no sira servisu iha Programa Malaria, HIV no TBC iha munisipiu 13 inklui RAEOA. RAEOA ita halo tia ona iha semana rua liu ba, depois ida ohin ita halo ba iha munisipiu Dili nian. No semana ohin ita sei halo ba munisipiu sira seluk atu kompleta numeru ida 141 ne’e,” dehan Diretor Augostu
Nia haktuir Ho forsa traballu ne’e sira atu haforsa liu tan sistema saude, oinsa atu fó prestasaun diak, iha area programa tolu ne’ebe maka iha hamesan programa Malaria, HIV no TBC
Entertantu iha dados Ministeriu Saúde (MS), funsionariu publiku iha MS hamutuk 5 mil ital. iha 3 Mil ital ne’e rejime espesial, no 2 mil ital ne’e rejime jeral.
Iha fatin hanesan Administradór husi Fundu Global, Noe Gaspar, dehan, ohin Ministeitu Saúde hamutuk ho divizaun Fundu Golbal, hala’o transferénsia funsionáriu ne’ebé durante ne’e servisu ona iha sistema saúde kuaze tinan 10 ba leten iha programa Malaria, HIV nk TBC ne’ebé reforsa tebes implentasaun programa fundu global nia iha Timor-Leste.
Ho ida ne’e hanesan kometimentu governu Timor nina ba fundu global katak komesa tinan ida ne’e ba ohin, funsionariu ne’ebé maka finasia hosi Fundu global sei transfere ba iha sistema saúde hodi reforsa implentasun programa saúde hodi nune’e bele garante sustentabilidade programa saude nian iha futuru.
“Tanba ne’e maka ita nia governu liuhosi MS rekruta sira hodi tama iha sistema governu ninia, hanesan funsionariu kontratadu. Mas karik iha futuru aplikasaun ba funsionariu premanente ne’ebé iha sira bele ba aplika hodi sai funsionariu premanente,” Tenik nia.
Nia haktuir Akordu fundu Global ho MS ne’e hahu iha tinan 2005 to’o 2023 sei kontinua lao hela, mas esperansa boot, atu tinan oin halo komunikasaun ho fundu Golbal, iha tinan oin bele dezenvolve fali proposta foun hodi kontinua nafatin servisu hodi luta ba povu saudavel iha Timor Leste ne’ebe saudavel, liuliu oinsa atu eradika moras Malaria, hapara moras TBC, nune’e mós ilumina HIV.










