Reportajen Adroaldo “Saretukau”
Sekretária Estadu Formasaun Profesional no Empregu (SEFOPE) liu hosi Diresaun Nasionál Formasaun Profesional (DNFP) hala’o workshop konabá planeamentu no konsultasaun planu TVET (Technical and Vocational Education and Training ka Edukasaun no Formasaun Tékniku Profesional) tinan 2011-2030 hamutuk ho sentru formasaun akreditadu, rejistradu no sentru komunitáriu sira ho tema “Reflete pasadu, hateke ba futuru, hahú hosi ohin”.
Diretor Nasional DNFP, Mateus W. dos Santos Talo, iha nia breve diskursu hato’o relasiona ho tema workshop nian katak tema ida ne’e simples maibé signifikativu tebes atu haree prioridade sira sentru formasaun nian ba oin. Nia dehan, objetivu hosi workshop ne’e mak hanesan momentu ida di’ak tebes atu reflete no identifika nesesidade sentru formasaun sira hodi halo investmentu iha futuru”
“Primeiru hamutuk ho sentru formasaun sira, identifika vizaun no misaun sentru formasaun nian i segundu hamutuk ho sentru formasaun identifika sira nia planu ba oin, 2023 até 2025, halo prejensa konsultor planu TVET 2011-2030 ohin, sei halo mos konsultasaun ho sentru formasaun sira konabá implementasaun iha planu refere,” dehan Diretor Mateus iha Salaun SEFOPE Caicoli, tersa-feira, 11/10.
Nia akresenta, espetasaun ba workshop ida ne’e mak sei rekolla planu asaun tinan tolu ne’ebé identifika ona hosi sentru formasaun no enkorpora hamutuk ho planu TVET 2011-2030.
“Hamosu planu estratjétika investimentu ba sistema formasaun profisional Timor-Leste hosi tinan tolu ba oin hosi 2023-2025, hodi nune’e ajuda governu liu hosi SEFOPE atu planu ba investimentu ida ne’ebé partisipativu liu. Planu ida ne’e ita sei haree kada tinan hodi haree nia relevánsia,” Diretor DNFP.
Nia agradese ba sentru formasaun hotu ne’ebé disponibiliza sira nia tempu hodi diskuti hamutuk planu TVET ba implementasaun iha Timor-Leste, Diretor DNFP hakotu.
Iha parte sorin, Diretor Jeral Formasaun Profesional no Empregu, Paulo Alves nia esperansa ba planu TVET ne’e atu governu bele tau osan ba planu refere hodi halo melloramentu ba sentru formasaun sira. Nia dehan, sentru formasaun sira mak sasukat no susesu mos ba polítika TVET ne’e.
Nia salienta katak, polítika TVET ne’e hosi 2011-2030 maibé tempu ona atu halo revizaun ba polítika ne’e rasik, ho kondisaun balu ne’ebé mak la relevante ona nune’e presiza halo mudansa.
“Hosi mudansa polítika TVET ne’e, ha’u hanoin input balu ne’ebé mak presiza duni ita hetan mak hosi sentru formasaun sira, tanba ne’e mak liu hosi workshop loron ida ne’e ami espera katak Diretor sentru sira, ita boot sira iha hanoin ruma ne’ebé atu bele kontribui ba ita nia polítika TVET ne’e,” esperansa Diretor Jeral Formasaun Profesional no Empregu.
Nia hatete, Timor-Leste halo estudu komparativu ba nasaun barak ona hosi Singapura to’o Austrália. Iha Singapura sistema investimentu ba formasaun nian boot liu duke ensinu sekundária jeral, tanba sira hatene atu domina nesesidade merkadu ne’e ema sira ne’ebé mak iha sentru formasaun sira.
“Tanba ne’e mak TVET ne’e sai hanesan dokumentu ida ne’ebé importante tebe-tebes ba polítika, sai hanesan giaun ida ba ita para oin nusa ita jere ita nia formasaun profesional iha Timor-Leste, atu nune’e ita nia Timoroan mos bele kompete ho nasaun seluk, karik aban bairua ita tama ASEAN, ita lalika ta’uk, ita lalika hakfodak, ita nia ema mos iha atu kompete ho sira,” dehan Diretor Paulo.
