Home Notisia Joven nia Lian: Prioridade Bee-moos iha Rural no Estrada Hodi Fasilita Agrikultór...

Joven nia Lian: Prioridade Bee-moos iha Rural no Estrada Hodi Fasilita Agrikultór Lori Produtu ba Merkadu

1749
0
Joven sira hatoo sira nia lian. [Foto: Umbe | 27.04.2023]

Reportajen Umbelina dos Reis

Juventude nia lian ba governu foun tenke tau prioridade ba infraestrutura no  estrada hodi fasilita povu lori sira nia produtu ba merkadu, bé-mos no saneamentu báziku iha rural, tanba Timor ukun-an tinan 20 ona, maibé povu iha área rural seidauk sente dezenvolvimentu, nune’e mos garante katak governu foun ne’ebé mai sei iha responsabilidade no loyalidade bele rezolve ba povu nia halerik sira.

Feto foinsa’e, Angelina Pinto Soares idade 27 hosi munisípiu Baucau, hela iha Kuluhun, hateten ba governu foun tinan 2023-2027, tenke mellora konstituisaun RDTL, atu labele mosu impase no instabilidade polítika iha rai laran. Nia dehan, nu’udar sidadaun ida solisita ba governu foun tenke konxiente prioridade infraestrutura bázika ba prioridade.

“Realidade programa governu nian kada tinan 5 sempre promete ba povu tomak ho programa oi-oin, maibé programa barak mak seidauk realiza to’o mandatu remata. Maibé espesifikamente realidade komunidade postu Quelicai, suku Abo kontinua halerik ba estrada no bé-mos,” dehan Angelina ba Jornalista Neon Metin, 25/04.

Nia hatutan, estrada diresaun postu Quelicai, suku Laisoru-lai tuun ba Abo Waimatale, Abo Lir no Abo Daemena la  mudansa to’o ohin loron. Governu liu hosi programa PNDS kada tinan ateru de’it estrada ku’ak maibé depois de tempu udan estrada sira ne’e aat fila-fali. Nune’e mós ponte laiha, mota tuun estudante labele ba eskola, inklui mós komunidade la asesu ba merkadu bainhira tempu udan.

Bainhira governu foun realiza ona sira nia programa infrasturtura bázika, sujere ba komunidade sira ne’ebé hela iha estrada ibun presija kolabora hamutuk hodi kontribui maximu ba prosesu dezenvolvimentu iha rai doben Timor-Leste.

“Bainhira governu realiza programa hirak ne’e, presijamente ita hotu nia konsiénsia labele soe fo’er arbiru tuir saluran ka valeta, nune’e mos ba bé-mos, torneira ne’ebé dada labele tesi ka tuu ku’ak arbiru.”

Tanba nasaun atu dezenvolve presija ita hotu nia kontribuisaun no husu ba foinsa’e sira ita nu’udar sidadaun Timor-oan presija hadomi ita nia rai rasik.

Esperansa ba governu foun ne’ebé sei mai bele lori benefísiu ne’ebé di’ak ba povu, maibé espesialmente tenki tau prioridade ba komunidade iha área remotas ne’ebé kontinua halerik ba estrada no bé-mos.

“Ukun povu ne’e ukun lo-loos labele hanoin de’it habokur uku-na’in sira nia família, tanba luta ba rai lulik Timor la’os ema na’in ida ka rua de’it, maibé Timor-oan barak mak mate ba rai ne’e, nune’e governu foun tenki ukun lo-loos. Povu ai-leba durante iha ai-laran hodi lori hahan ba frente armada sira, to’o agora sira seidauk hetan sira nia direitu, nune’e husu ba governu foun, Timor ukun-aan tinan rua-nulu resin ona, governu foun presija rekoñese frente klandestina sira ne’ebé até agora seidauk rejistu, bele tau sira nia konsiderasaun ba sira nia sakrifísiu durante luta ba rai Timor.”

Iha sorin seluk, Juventude Olivio Soares (28), hosi munisípiu Baucau, hela iha Quelicai, hatete, durante ne’e nia partisipa kampaña polítika partidu nian, ampaña iha munisípiu Baucau partidu polítiku sira hato’o sira nia programa prioridade lubuk ida ba tinan 2023-2027 nian.

Bainhira hetan konfiansa hosi povu ba kaer governasaun karik, tau prioridade ba programa hirak ne’ebé alerta ona ba povu ne’e tenki realiza duni labele ko’alia de’it, maibé tenki tau prioridade ba  infrasturtura bázika liu-liu bé-mos, eletrisidade, saúde, edukasaun, uma naroman ba povu, inklui estrada hosi nasional ba munisípiu, munisipiu ba postu, postu ba suku no aldeia.

“Tanba governu atual no governu foun nia programa kuaze hanesan maibé maioria povu seidauk hetan benefísiu hosi programa refere, tanba komunidade iha área remotas kontinua preokupa no halerik ba estrada hosi aldeia ba suku, no suku ba postu, nune’e observa katak programa oi-oin mak líder polítiku sira aprezenta maibé seidauk realiza hotu.”

Nune’e husu ba governu foun tuir mai tenki aloka orsamentu ba infrasturtura bázika ho maximu, nune’e bele dezenvolve di’ak liu tan infrasturtura iha baze.

“Tanba estrada ne’ebé liga hosi aldeia to’o postu ne’e ita husu kuitadu de’it, tanba difísil ba komunidade sira iha área remotas hodi lori sira nia produtu lokal ba merkadu,” nia dehan.

Nia esperansa seluk ba governu foun  ne’ebé mai, programa hirak ne’e tenki tau prioridade ba povu ai-leba sira nia moris. “Tanba povu barak iha área rural halerik tebes ba infrasturtura bázika no povu balun to’o agora kada loron ida seidauk han dala 3. Governu foun presija mós tau atensaun ba problema hirak ne’e, tanba iha povu mak iha governu, iha povu mak iha estadu, se laiha povu, laiha governu no laiha estadu.”

Iha sorin seluk foinsa’e, Adhymata Soares (20) hosi munisípiu Baucau, postu Quelicai, suku Abo, hatete, durante kampaña polítika loron hirak liu ba, sira partisipa hosi partidu polítiku númeru 1-17 nia komprimisiu ne’ebé sira hato’o ba eleitores ho programa oin-oin katak, atu hadi’a estrada iha teritóriu Timor laran, hosi nasional to’o iha área rural, ho sira nia  programa katak presija lori dezenvolvimentu ba suku, nune’e komunidade iha área rural bele asesu ba estrada ho di’ak.

Nune’e komunidade sira hosi baze bele lori sira nia produtu lokal hosi merkadu baze to’o merkadu nasional, maibé estrada nia kondisaun la-di’ak nafatin, oinsá governu nia programa povu kuda governu sosa. Se povu kuda governu sosa entaun presija hadi’a estrada hosi baze.

“Tanba ne’e husu ba governu foun ne’ebé mak mai tenki tau esperansa no tau prioridade ba estrada no bé-mos iha área rural. Tanba programa governu mak kria no governu mak promete ba povu kada tinan 5, entaun tenki kumpri duni labele ko’alia de’it depois ba tur tiha iha governu la realiza fali.”

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here