Reportajen Ekipa Neon Metin
Sekretariu Estadu Komunikasaun Sosial (SEKOMS), Expedito Dias Ximenes nia vizita ba RTTL.EP ne’e la halo intervensaun ba redasaun. Xefe Redasaun Almero Afonso hatete SE Expedito ba vizita bebeik hodi haree progresu serbisu RTTL.EP nian. Presidente Konsellu, Jose Belo ‘Taraleu’ dehan nia seidauk hatene kona ba intervensaun ne’e. Sira hotu aseita katak independensia editorial importante.
Tuir fontes kredibel nebe lakoi hakerek nia naran iha publikasaun Neon Metin nian ida ne’e hatete katak, Sekretariu Estadu Komunikasaun Sosial, Expedito Dias Ximenes, sempre halo vizita ba RTTL.EP, menus liu semana ida dala ida. Dala ida nia mos komunika ho redasaun husu atu publika notisia nebe nia rasik iha laran tuir oras ne’ebe nia husu. Notisia loloos ne’e publika tiha ona iha tempu dader maibe nia husu atu publika fila fali iha tempu kalan.
Bainhira jornalista Neon Metin koko konfirma informasaun ne’e ho Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosial (SEKOMS) Expedito Dias Ximenes, nia nega ida ne’e no hatete katak ne’e la los no la tuir lei.
“SEKOMS halo intervensaun ba iha Redasaun RTTL.EP ne’e laloos. Ohin hau esplika ona, lei la permite ema ida atu halo intervensaun iha Redasaun RTTL.EP, inklui Prezidente RTTL.EP mos labele halo ida ne’e, satan husi ema liur, ne’ebé informasaun ne’e laloos”, Sekretariu Estadu Expedito nega no nia esklarese, iha Salau Joao Paulo II, (02/05).
Kona ba vizita SE Komunikasaun Sosial nian ba RTTL ne’e nia esplika katak atu haree RTTL nia preparasaun ho ekipamentu atu simu Amo Papa. Entaun nia vizita ne’e ba koalia ho Prezidente RTTL no kebetulan sira liu iha fatin servisu redasaun nian.
Neon Metin koko halo konfirmasaun ho Xefe Redasaun RTTL.ep, Almero Afonso no nia hatete katak hatene kona ba vizita SEKOMS nian ne’e no vizita ne’e bebeik, dala ruma dader, dala ruma lokraik.
“SEKOMS sempre vizita RTTL.EP dalaruma mai iha parte dader, loraik, maibe sira ba ko’alia ho Prezidente no membro Konsellu sira liuliu haree Kona ba Edifisiu RTTL foun ida ne’e mak nia prezensa atu inagura ne’e”, Xefe Redasaun Almero esplika iha resintu RTTL.ep nian, (02/05).
Xefe Redasaun ne’e mos hatete katak tanba media estatal ne’e iha resonsabilidade SEKOMS nian entaun SE Komunikasaun Sosial iha responsabilidade atu mai haree progressu servisu instituisaun nian.
“Ita dehan katak se Sekretariu Estadu Komunikasaun Sosial (SEKOMS) mak mai ne’e ha’u hanoin RTTL,TATOLI, media estatal ne’ebé mak tutela ba SEKOMS, entaun regularmente nia iha responsavel atu mai haree progressu servisu instituisaun ida ne’e ninian,” Xefe redasaun ne’e hatutan liu tan.
Xefe Redasaun ne’ebe foin hetan nomeasaun fulan hirak liuba ne’e mos esplika katak servisu hanesan jornalista ka media ida tenke hatene intervensaun politika ba indepedensia editorial ne’e oinsa. Hanesan parte membru governu ruma ne’ebé mak mai orienta manda fali jornalista ida ne’e mak konsidera intervensaun politika, tanba interven ona redasaun no independensia editorial ne’e la iha ona.
Neon Metin mos koko konfirma ho Prezidente Konsellu Administrasaun, Radio e Televisao de Timor-Leste, Empresa Publico (RTTL.EP) Jose Antonio Belo ‘Taraleu’, no nia haktuir katak nia seidauk hatene kona ba intervensaun ne’e. Tan editorial nee, tuir dekretu lei no estatuto determina tiha ona, Prezidente Konsellu de’it la iha autorizasaun tama, iha redasaun ne’e indepedensia iha ne’eba, ne’e deside klaru husi estatuto, dekretu lei ka kontratu de konsensaun ko’alia klaru katak editorial indepedente.
“Iha RTTL.EP rasik seidauk hatene Sekretariu Estadu Komunikasaun Sosial (SEKOMS) halo intervensaun iha redasaun RTTL.EP, tanba lei iha. Hanesan Prezidente Konsellu de’it la bele ba, oinsa mak membru governu bele tama, ne’e la iha dalan, hanesan sekretariu estadu ba haree de’it maibe labele tama to’o laran”, Presidente Taraleu esplika ba Neon Metin iha serbisu fatin, (02/05).
“Independensia editorial katak governu so bele jere de’it, mais iha editorial la iha tanba ne’e uluk asesor ba redasaun ne’e antes liu maibe agora lae, tanba lei iha tenke lao tuir”, Taraleu esplika liutan
Presidente Taraleu ne’ebe hili hosi governo da-8 ne’e mos esplika katak dekretu lei hateten, estatuto hateten indepedensia editorial. Tan ne’e se mak halo lei governu mak halo lei (tidak mungkin) sira atu mai viola ida ne’e. Nia dehan nia deit mak la tama iha redasaun ona entaun seluk mos labele.
Tinan kotuk, 15 Agustu 2023, Federasaun Internasional ba Jornalista nian halo intervista ida ho Presidente Horta, nia hatete katak importante atu governu labele interfere editorial RTTL nian.
“Importante tebes atu televizaun publik nian tenke iha qualidade, professional duni, independente tuir modelu televizaun publik sira seluk mak lao ho fundu publik nian, ne’ebe editorialmente independente. Maski televizaun ne’e finansia hosi estadu ho osan publik nian, governu labele interfere iha produsaun editorial nian”, Presidente Ramos Horta esplika.
