Home Justisa Prezidente AJTL: Imprensa ba Planeta Tenke Sai Fokus Ba Jornalista no Ba...

Prezidente AJTL: Imprensa ba Planeta Tenke Sai Fokus Ba Jornalista no Ba Media

1702
0
Prezidente AJTL, Zevonia Vieira (Foto: UN Women)

Reportajen David da Costa

Ohin Loron Mundial ba Liberdade Imprensa. Tema selebrasaun loron ohin nian mak, “A Press for the Planet: Journalism in the Face of the environmental crisis ka Imprensa ba Planeta: Jornalizmu iha Situasaun Krizi Meio-ambiente”. Ba loron importante ida ne’e Presidente Asosiasaun Jornalista Timor Lorosae (AJTL), Zevonia Vieira, expresa kona ba importansia hosi fokus jornalista sira nian no media nian atu promove istoria inspirativu sira mak buka redus impaktu hosi mudansa klimatika.

“Imprensa ba planeta tenke sai fokus ba jornalista no media nian. Tan ne’e husu atu jornalista sira kontinua hakerek istoria inspirativu sira mak promove asaun positivu hodi halo redusaun ba impaktu negative hosi mudansa klimatika. Istoria hosi joven sira nia inisiativu hodi halao atividade satan udan been hodi halo bokur rai halo bee moris ba vida agrikultura sustentavel, istoria komunidade nian atu hamoris fali pratika tradisional Tara Bandu ba ai-horis no ai-han, istoria feto sira nian iha area rural mak luta makas hasoru impaktu mudansa klimatika mak tenke sai fokus ba maluk jornalista sira no media”, Presidente AJTL deklara via mensajen Whatsapp, (03/05).

Presidente ne’e mos husu atu tinan ida nee nebe foka liu ba kobertura media no jornalista ba halo kobertura ba asaun klimatika liuhusi advokasia. Kobertura sira tenke fo hanoin ba ukun nain sira oinsa atu kria politika nebe justu no transparent ba fundu klimatika sira nebe uza, no husu ukun nain sira mos la kontribui atu estraga meio-ambiente nebe halo ema kbiit laek sira vulneravel liutan.

Mudansa klimatika mosu tanba rezultadu husi atividade umanu nian. Emisaun gas estufa mak kauza temperatura sai aas, no bele estraga estabilidade ekolojiku ne’ebé too ohin sai hanesan fonte moris ba ema no natureza.

Iha Lao Hamutuk (Agustu 2020) nia dokumentu mak Neon Metin asesu esplika katak “Organizasaun sosiedade civil ohin loron luta maka’as ba justisa klimatiku. Ida ne’e signifika husu nasaun riku sira kontribui maka’as liu emisaun no estraga klima. Sira tenke simu responsabilidade maka’as liu atu hadi’ak fali klima, no mós responsabiliza ba impaktu aat ne’ebé nasaun foin dezenvolve-an sira simu tanba mudansa klimátika ne’e.”

Lao Hamutuk mos esplika katak kontribuisaun Timor-Leste ba mudansa klimátika sei menus liu kompara ho nasaun boot no riku, maibé sai vulneravel liu ba impaktu mudansa klimátika. Daudaun ne’e Timor Leste sai tarjetu projetu ajénsia internasionál nian atu adapta aan ba mudansa klimátika. Realidade hatudu katak populasaun iha nasaun kiak hanesan Timor-Lesteho povo kiak barak, agrikultór sira, peskadór sira, feto mak sai vulneravel liu ba mudansa klimátika.

Husu atu instituisaun estadu sira seluk sei foti asaun no desizaun ne’ebé di’ak no rigorozu hodi mantén Timor-Leste labele monu ba krize global mudansa klimátika hodi nune’e labele sakrifiika ita nia ambiente ba jerasaun ohin loron no aban bain rua.

Igualdade jéneru mós presiza sai parte ida husi ita nia resposta ba mudansa klimátika. Impaktu balu bele fó impaktu maka’as liu ba feto sira, ezemplu: bain-bain maluk feto mak iha responsabilidade atu foti/kuru bee, no disponibilidade bee mós no saneamentu fó impaktu maka’as ba partisipasaun feto sira iha edukasaun no vida públiku. Ho nune’e, mudansa ba disponibilidade bee mós sei fó impaktu maka’as ba feto. Feto sira iha area rurais no iha sidade presiza sai parte husi prosesu foti desizaun liga ho asuntu ambientál no dezenvolvimentu nasionál. Ho nune’e ita nafatin kuidadu no asegura katak jerasaun oin labele sofre ho rezultadu negativu sira ne’ebé kauza husi asaun no implementasaun sira ne’ebé la konsidera sustentabilidade husi ita nia ambiente.

Lao Hamutuk mós espera katak Governu no sosiedade sivíl iha Timor-Leste bele tau matan ba asuntu justisa klimátika. Asuntu ambientál la ketak husi asuntu ekonomia, governasaun, no dezenvolvimentu nasionál; ita nia futuru depende ba ambiente. Seidauk tarde ba Timor-Leste atu hahú konseitu dezenvolvimentu ida ne’ebé bele mós fó kontribuisaun di’ak ba ambiente, hodi evita husi projetu hirak ne’ebé bele estraga floresta sira, projetu mina no gàs hirak ne’ebé bele afeta ba kontaminasaun iha kalohan no iha tasi laran ne’ebé bele mós fó ameasa ba bee moos iha rai okos, produsaun agrikultura, atividade peska, no seluk tan.

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here