
Reportajen David da Costa
Iha Suku Matai, Postu Administrativu Maukatar, Munisípiu Kovalima, Infraestrutura báziku hanesan bee moos, Eletrisidade no estrada sei nafatin sai problema ba iha komunidade sira iha Suku refere.
Autoridade Suku Matai, Postu Administrativu Maukatar, Covalima, Nonu Jaimes Quito Pereira, informa, problema báziku sira ne’ebé durante ne’e komunidade sira iha Suku Matai infrenta mak estrada rurál, hahú husi tempu Indonesia nian kedas.
“Ha’u nia komunidade sira infrenta mak estrada rurál, liu-liu Suku Matai desde tempu Indonézia to’o agora seidauk halo rehabilitasaun ba estrada,” informa Xefe Suku Matai, Nonu Jaimes ba jornalista sira iha resintu Palásiu Prezidensiál Bairu-Pite, Dili, Segunda 07/04.
Nia dehan, problema ida tan mak ponte, tanba iha Suku Matai iha mós mota afeta boot ba komunidade sira no mós ba estudante sira atu ultrapasa ba Suai Villa
Nia afirma, hanesan lideransa komunitáriu durante ne’e hato’o ona proposta no kompaña barak mak ba ona sukat, maibé núfim seidauk iha rezultadu.
“Kona-ba bee moos ninia ami nia komunidade Suku Matai afeta duni ba bee moos, uluk kedas tempu avo sira nian, tanba Suku Matai ne’e nakonu de’it ho mina,” hatete nia.
Nia reforsa, durante ne’e, halo perfurasaun direita ba bee moos ne’e dala ruma araska, ne’ebé agora daudaun ne’e liu husi lideransa komunitáriu, membru konsellu tomak hili prióridade liu-liu komunidade ninian, agora tau prióridade ba bee moos husi programa PNDS ninian.
Nune’e, tinan ida ne’e sei realiza, maibé la to’o Suku Matai laran, maibé husi PNDS hatan nei-neik responde netik ba komunidade sira nia ezijensia.
“Eletrisidade kuaze hotu-hotu hetan ona, só iha bairu ida ne’ebé auto estrada leten sira ne’e mak seidauk asesu ba eletrisidade, sei iha xefe família 30 resin mak iha auto estrada nia leten sira ne’e mak seidauk hetan,” afirma nia.
Maibé, atu rekomenda liu-liu eletrisidade ida ne’ebé agora daudaun kompaña sira ne’ebé hari’i ona airin dada ona fiu, maibé desde 2015 to’o agora seidauk finaliza, projetu ne’e abandona hela to’o agora.
Tanba, agora daudaun airin eletrisidade sira ne’e monu hotu husi parte EDTL seidauk toma responsabilidade, bainhira monu, nu’udar lideransa komunitáriu ba hato’o informasaun iha EDTL, maibé sira dehan ida ne’e hola parte husik kompaña ninian.
Maibé, seidauk entrega ne’ebé dala ruma airin eletrisidade monu mós husik abandona, ne’ebé Suku Matai ne’e airin eletrisidade kuaze lima ka neen monu ona, maibé husi kompaña mós la toma responsabilidade, no husi EDTL rasik mós seidauk toma responsabilidade ba ida ne’e.
Hanesan lideransa komunitáriu nafatin esforsu hodi koopera ho parte governu hodi hato’o nafatin ezijensia komunidade nian, liu husi proposta ne’ebé kria rasik husi autoridade mai hato’o.
Nune’e nafatin follow-up informasaun sira ne’e la’o oinsá komunidade sira nia ezijensia ne’e iha mandatu ida ne’e la 100% atu responde hotu, maibé mandatu ne’e bele responde netik buat balun.
Suku Matai, Postu Administrativu Maukatar, Munisípiu Covalima, Iha aldeia haat mak aldeia Matai, aldeia Quiar, aldeia Lohorai, no aldeia Cuna, no xefe família hamutuk 900 resin, totál populasaun rihun tolu 3,000.









