Reportazen Santina Lucia da Costa
Relasiona ho moras surtu virus Corona iha Timor-Leste, ne’ebe rezulta ema ida pozitivu. Hos situasaun ida ne’e Rede Feto Timor-Leste organiza talkshow liu husi Kanal TVE hodi sensibiliza situasaun atual virus Corona ne’ebe afeita hela iha Timor no mós situasaun estadu emerjensia nian.
Liu hosi talkshow refere Reprezentante Organizasaun Saude Mundial [OMS], Doutor Luis dos Reis hateten OMS nia mandatu mak atu fó asistensia teknika iha Ministeriu Saude, iha governu ne’ebé serbisu ba, hodi asegura serbisu saude ne’ebé fornese husi governu ne’e, sei to’o iha ema hotu ho kualidade.
Relasiona ho Covid-19, Doutro Luis hateten moras ne’e laos hanesan moras baibain, maibe moras ne’e seluk ida, entaun iha altura ne’eba sira halo investigasaun iha fulan Dezembru 2019, sira deskobre katak ne’e moras foun ida, ne’ebé kauza husi virus ida, husi Familia naran Corona Every Day. Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus 2 (SARS-CoV-2), maibé Covid 19 ne’e moras nia naran, CoronaVirus Disease-2019.
“Moras ne’e wainhira kona ita, ema bele hetan isin manas, mear maran no dada iis ladi’ak, maibé depende ba ida-idak, ema bele nia isin moras hotu, inus been, balun bele diarea mos, maibé atu hatete, sintomas moras prinsipal mak tolu, isin manas, mear maran, dada iis ladi’ak”, esplika Doutor Luis dos Reis, iha TalkShow, Studio TVE, Raikotu, 07/04
Tuir esplikasaun WHO katak iha peskiza hatudu katak moras ne’e mai hosi animal, tanba iha animal barak mak bele lori moras mai ita, ne’e ema bolu dehan Zenotec Disease, moras ida naran Zenotec, animal sira ne’e bele lori moras, iha animal barak lori moras, maibe Corona Virus ne’e SARS-CoV-2, ida ne’e hateten iha tinan 2003 mós iha ona moras SARS.
“Ita rona ona SARS CoV, ida ne’e mós kauza husi Corona Virus, liu hosi Kuda kamelu, depois mós iha busa fuik balun maibé COVID-19 ne’e ita sei buka hela, ita lahatene animal ida ne’ebé mak lori moras ida ne’e”, esplika Doutora Luis.
Tuir dadus hosi OMS hatudu katak ema ne’ebe positive virus Corona tuir dadus konfirmadu total 1.2 miliaun. Sira ne’ebé mak moras ne’e kuaze 67.000 ne’ebé mak mate ona, ne’e hatudu katak, ne’e laos moras “Flu” baibain, maibé moras ne’e espalla lalais de’it. Tanba ne’e mak ema barak tauk moras ida ne’e, governu barak iha mundu tomak inklui Timor-Leste halo Estadu Emerjensia, Lockdown atu nune bele prevene.
Iha talkshow ne’e refere hetan partisipasaun hosi Diretora Nasional Saude Publika, Ministeriu Saude Doutora, Isabel Gomes, Reprezentante Organizasaun Saude Mundial [WHO], Doutor Luis dos Reis, Diretor Forum Organizasaun Naun Governamental Timor-Leste [FONGTIL)], Daniel dos Santos, no Xefe Ekipa Juridiku PNTL, Inspetor Virgilio Correia.
