Home Notisia RENETIL fo Solidaridade ba Vitima Trajedia Kuluhun, Husu Estadu Konsidera Impaktu Trauma...

RENETIL fo Solidaridade ba Vitima Trajedia Kuluhun, Husu Estadu Konsidera Impaktu Trauma Psikolojiku Pasadu Ba Membru Seguransa

112
0
Hakoi Joven Nain 3, Trajedia Kulu-Hun (Foto: Meta Freitas)

RENETIL publika statement hodi fo solidaridade ba vitima trajedia Kuluhun no husu estadu atu tau iha konsiderasaun impaktu trauma psikolojiku pasadu ba iha membru seguransa sira.

Statementu imprensa RENETIL nian publika horiseik (21/11) hato’o profunda kondolensia no solidariedade. Lakon oan sira ne’e la’os lakon ba familia sira de’it, maibe lakon ba Timor-Leste tomak tanba joven sira nudar koluna vertebral povo no nasaun nian.

Iha statementu imprensa ne’e, RENETIL hatudu sira nia preokupasaun bo’ot tragedia mak akontese ona no hakarak bolu atensaun ba orgaun hotu-hotu hodi tau iha konsiderasaun seriu kona ba akontesimentu ida ne’e iha prosesu harii nasaun no harii estadu.

Hatete mos iha statement imprensa katak, “Akontesimentu iha Kuluhun halo moris fali memoria traumatiku iha populasaun nia neon, no halo mihis konfiansa publiku nian ba orgaun seguransa publiku hanesan PNTL nudar sira nia protetor.”

Iha statementu RENETIL nian ne’e, halo observasaun katak iha tempu insidente ne’e, membru PNTL ne’ebe involve iha tiruteius ne’e la hatais uniforme PNTL nian, no la halao hela servisu ne’ebe justifika sira atu kaer kilat. Ida ne’e hanesan violasaun momos ba Artigo 5º hosi Dekretu Lei no. 9/2009 kona-ba Organica PNTL nian. Uzu kilat iha tiruteiu ne’e mos la preenxe kondisoens ba uza kilat tuir ‘Regime Juridico do Uso da Forca’ nebe regula iha Dekretu Lei No. 43/2011.

RENETIL, iha statementu ne’ebe publika, rekuinese katak Timor oan barak, bele mos inklui balun ne’ebe dadauk ne’e halo parte ba orgaun seguransa publiku, liu ona experiansia traumatiku iha tempu okupasaun. RENETIL konsiente katak impaktu psikolojiku hosi experiensia traumatiku sira nebe bele manifesta iha hahalok violentu. Tanba ne’e, importante atu tau mekanizmu no medida hodi neutraliza trauma prikolojiku sira ne’e, liu-liu ba Timor oan sira ne’ebe haknar a’an iha organun proteksaun publiku, atu la interfere iha sira nia servisu hodi fo proteksaun ba povu.

Konsidera ba faktor oin-oin mak kontribui ba trajedia violentu no violasaun dereitus umanus nebe halo ona hosi suspeitu pessoal PNTL sira, RENETIL, nudar organizasaun Rezistensia Estudantil, hakarak bolu atensaun ba instituisaun relevante sira atu: 1) Ba PNTL, violensia ne’ebe komete hosi pessoal membru PNTL sira ne’e presija hetan investigasaun kle’an hodi nune’e bele lori justisa ba vitima ho ninia familia sira no mos ba autor seguransa sira ne’ebe involvidu iha akontesimentu oho jovem sira ne’e; 2)Ba Ministeriu Interior no PNTL, atu halo investigasaun rigorozu ida ba irarkia komando PNTL nian, hodi bele deteta fallansu institusional ne’ebe loke tiha ona opurtunidade ba pessoal PNTL sira hodi uza sala armas iha sira nia servisu, no hatudu hahalok violentu extremu iha atuasaun sira nian ba insidente sira mak akontese iha publiku; 3)Ba organizasaun sira hotu nebe servisu hamutuk ho juventude ka servisu ba juventude, Organizasaun Governu nian no Naun-Governamental nian, atu tau iha konsiderasaun interligasaun entre fatores hotu-hotu mak kontribui ba riskus moris joven sira nian, no mos tau iha konsiderasaun interligasaun fatores sira nebe kontribui ba dezenvolvimentu juventude; 4) Ba lideres nasional sira hotu, atu hatudu ezemplu diak iha vida publika, kumpri lei no halo ema hotu kumpri lei hodi kontribui ba dezenvolvimentu justisa no kultura demokrasia iha sosiedade nia let;5) Ba Presidente da Republika, Primeiru Ministru no Parlementu Nasional, atu tau hikas iha konsiderasaun Relatoriu CHEGA! ho ninia rekomendasaun sira, ho fiar katak implementasaun ba rekomendasaun sira iha Relatoriu CHEGA! sei kontribui ba transformasaun sosiedade ba moris ida justu, demokratiku, dame no respeitu dereitus umanus; 6) Ba Timor oan tomak, tau konfiansa nafatin ba PNTL nudar instituisaun hodi kontinua mantein lei ho ordem, no assegura nafatin paz no estabilidade iha ita nia rain.

RENETIL konklui iha ninia statementu katak, “oho no hakanek joven sira iha Kulu-Hun nudar defisiensia estadu nian hodi hakonu ninia objetivu sira nebe temi ona iha Konstituisaun RDTL. Tanba ne’e, intervensaun politika sira presiza koordenadu no integradu entre orgaun estadu hotu-hotu, hosi nivel leten no iha nivel kraik.”

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here