Home Saude Tempu Udan Fo Risku Ba Ema, Liu-Liu Labarik Sira Hetan Moras Dengue,...

Tempu Udan Fo Risku Ba Ema, Liu-Liu Labarik Sira Hetan Moras Dengue, Snejana: Vitima Ida Hosi Moras Dengue

178
0
Alin feto ne'ebe hetan moras Dengue. [Foto: Constant Assuncao | 16.02.2020]

Kontributor Constant Assuncao

Tempu udan sai risku boot ba sidadaun sira, tanba moras oin-oin ne’ebe bele afeita ba ita nia vida, moras ne’e, moras ne’ebe fo ameasa ba ema nia moris iha tempu udan mak moras Dengue.

Snejana da Silva Lai Ribeiro ho idade walu hetan moras Dengue, Snejana hel aiha Vila-Verde, tanba hetan tata hosi susuk iha tempu udan.

 “Ha’u nia oan primeira vez kona moras Dengue, moras  ne’e kona to’o ran sai husi ninia inus no ha’u ho ferik oan lori kedas ba klinika hodi konsulta”, hateten husi Snejana nia aman Valey Lay Ribeiro ba jornalista Comunicasaun Sosial iha ninia hela fatin suku vila-Verde 29/01.

Valey hatutan bainhira nia oan kona moras Dengue tanba susuk hosi baleta kuak no fatin foer iha tempu udan.

“Susuk sira ne’e mai husi foer ne’ebe namkari iha fatin lixu no be’e dalan,  tanba be’e dalan barak mak la hamos, ne’e mak fo impaktu fali ba labarik sira, tanba labarik sira ne’e dala ruma halimar iha  dalan  ninin, dala ruma susuk mai tata mos ami la hatene”, hateten Valey.

Valey rekomenda ba Ministeriu Saude atu tau matan ba sira, importante liu mak tenke mai rega aimoruk susuk iha sira nia bairo.

“Ha’u husu ba ministeriu saude tau matan netik ba iha bairo ida ne’e,  tanba iha Vila Verde ne’e susuk barak tebes, favor ida  haruka Ministeriu Saude, bele karik mai rega aimoruk susuk nian iha ami nia area kada semana dala ida”, rekomenda Valey.

Iha pare seluk, Xefe Aldeia Agostu Vieira Araujo Da Costa hateten, ninia komunidade ida mak hetan  moras Dengue,  tanba susuk mak tata iha tempu udan, maibe rekopera ona tanba hetan tiha ona tratamentu

Agostu hatutan hanesan xefe Aldeia, sempre fo avizu ba komunidade atu limpeza iha be’e dalan no hamos foer sira iha ida-idak nia uma oin no limpeza jeral kada Sabadu liu-liu soe foer tuir nia oras.

Jornalista Komunikasaun Sosial iha UNTL,  halo entrevista ho Responsavel ba Vizilansia Hospital Vera Cruz Mediku Geral,  Maria J. Da Costa Soares explika moras Dengue mai husi susuk inan, ne’ebe halibur iha fatin foer no be’e nalihun

“Moras denge ne’e rasik ninia kauza husi virus ida ho naran AIDESCEZIPTI [Susuk inan], Susuk refere bai-bain moris iha fatin hanesan vazu ai-funan, baleta no be’e nalihun iha roda no ambiente foer sira” hateten Mediku Jeral ne’e ba jornalista iha servisu fatin hospital Vera Cruz.

Maria hatutan, Dengue bele hamate no bele iha rekooperasaun ba ema tuir ida-idak nia kategoria, kuandu ba iha ona faze ka kategoria ikus, ema ne’ebe kona moras dunge no bele mate.

“Dengue balun bele hamate ema tanba virus laiha tratamentu, tanba Dengue iha faze tolu. Faze premeiru Fiver Dengue; sintomas ne’e hamosu deit isin manas,  matan laran moras,isin kolen, bele mos halo isin mean. Faze premeiru Dengue Hemoragik katak hamosu ran husi ibun, inus no tilun, bele tee ran no tee maran. Faze ba datoluk Sok Dengue, ida ne’e mak bele hamate ema, Dengue mos iha faze rekoperasaun loron premeiru  to’o loron ters eiru hamosu isin manas, isin mean,  ulun moras ida ne’e fo tratamentu iha uma de’it mos bele,  bele hemu be’e barak, hemu sumu, han diak hemu diak ne’e bele rekopere ba iha loron 4, 5 no 6.”, esplika Mediku Jeral.

Atu halo prevensaun Dotora Maria ne’e esplika katak atu halo prevensaun ba moras Dengue,  tenke kria fatin ne’ebe mos no hahan ne’ebe iha nutrisaun diak no tau atensaun liu ba labarik, ema ne’ebe kona moras Diabetes no inan isin rua,  tanba sira ninia imunizasaun lahanesan ho ema bai-bain.

“Ami Saude Vera Cruz mos iha planu antes udan monu rai, ami fahe abate [aimoruk susuk] ba suku no aldeia sira ne’ebe pertence ba iha Vera Cruz. Ami nia programa ambiente mos sempre ba rega fatin ne’ebe risku a’as, antes udan monu rai no ami nia parte ne’ebe kaer programa promosaun sempre tama sai bairu, atu aviza konaba moras Dengue”, Mediku Jeral ne’e esplika.

*[Constant Assuncao, hakerek nain nudar estudante UNTL ne’ebe tuir klinika jurnalismu, Kooperasan entre UNTL-UNESCO. Rezultadu hosi kursu ne’e mentor publika nia artigu iha Neon Metin].

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here