Home Saude Moras Hepatitis B Sai Ameasa Boot Iha TL, Vasina Mak Xavi Ba...

Moras Hepatitis B Sai Ameasa Boot Iha TL, Vasina Mak Xavi Ba Prevensaun

362
0
Seminariu konaba moras Hepatitis iha Uma Mahon Xanana. [Foto: Adroaldo Saretukau | 30.07.2020]

Reportazen Adroaldo Saretukau

Liu hosi loron mundial Moras Hepatitis, Youth Community Care organiza seminariu hodi dezimina informasaun ba populasaun konaba risku no sintomas hosi moras Hepatitis.

Koordenador Youth Community Care, Camilo de Fatimia hateten populasaun presiza hatene moras sira ne’ebe fo risku ba ema nia saude, inklui moras Hepatiti. Ho nune’e liu hosi seminariu ne’e sei fahe informasaun konaba moras Hepatitis mak saida, oinsa ho sintomas no tratamentu sira.

Liu hosi semináriu Orador Mediku Jeral hosi ONG Maluk Timor Hateten, Dr. Bonifácio da Silva de Jesus, moras hepatitis ne’e ho tipu oin-oin hanesan Hepatitis A, B, C to’o E. Iha mos kauza laos hosi virus Hepatitis, tanba bele mai hosi kutun seluk, bele mos kauza hosi subtánsia seluk ne’ebé mak bele halo Hepatitis inklui ai-moruk sira.

“Se ita ko’alia Hepatitis en jeral, ne’e inflamasaun ida ne’ebé mak akontese iha aten, bele kauza hosi azente balu, bele azente biolójiku, bele azente kímiku. Biolójiku mak hanensan kutun sira, kímiku mak hanensan substánsia kímika sira, ida ne’e bele afeta ba Hepatitis. Hepatitis B no C mak sai preokupasaun boot liu, tanba bele krónika, hamate ema no bele lori aten sai kankru.

Dr.Bonifacio hateten presiza halo prevensaun ba Hepatitis B, tanba atualmente ema infrenta  nune’e presiza halo vasina ba populasaun sira, tanba vasina mak xavi hodi preven.

“Vasina ba bebe sira ne’ebé foin moris, vasina ba populasun sira, liu-liu sira ne’ebé risku ba iha kontaktu ho sira ne’ebé servisu hanesan prostitute, sira ne’ebé mak ha relasaun seksual mane ho mane, sira ne’ebé vulneravel liu. Ida ne’e mak ita bolu populasaun xave, entaun sira ne’e mak ita halo teste fó vasina atu prevene”, hateten Dr. Bonifaco,  iha Uma Mahon Xanan Gusmao, 28/07.

Nia dehan prevensaun seluk ida mak atu prevene hosi inan ba oan, ne’e mak Ministériu Saude nia planu inan isin rua hotu-hotu, tenki halo teste ba Hepatitis, para kuandu ita hatene bainhira halo tratamentu, ita prevene inan ba oan.

Iha fatin hanesan orador Mediku Ofisialba Tuberculous, Malaria, Hepatitis no HIV hosi Orgaizasaun Mundial Saude (OMS), Dr. Debashish Kundu hateten kazu Hepatitis B sai ameasa boot ba ita nia rai tanba transmite hosi banku sange.

“Hepatitis B sai ameasa boot ba iha Timor, tanba iha Hepatitis B la detekta hetan iha populasaun xave sira, maibé iha Banku de Sange ne’e 3-5% ne’e ba hepatitis C, maibé grupu sira seluk ne’e kategoria hotu ba iha Hepatitis B. Ba populasaun vulneravel sira, mak foin detekta hetan iha ne’eba”, hateten Dr. Debashish

Nia hatutan kazu ne’ebé sai ameasa ka atensaun boot ba transmisaun liu hosi doasaun ran, iha prosesu screen,  identifika katak iha 6.7% ne’ebé identifikadu ba hepatitis B no 3.5% ba Hepatitis C. Hosi ema homoseksual sira iha 10.2% prostitute sira mak 8.3% ne’ebé identifikadu. Hepatitis B kompara nia risku boot liu fali HIV, Malaria no moras sira seluk.

Dr. Debashish  hateten konabá vasinasaun Hepatitis B nian, dadus hosi kada nasaun nian hosi rejiaun,  Timor-Leste nian 85%, bazeia ba dadus hosi WHO 2018, ida ne’e parte hosi programa imunizasaun iha Timor-Leste.

Timor-Leste nian vasinasaun espesifikamente ba bebe ne’ebé moris, oras 24 nia laran, ita atinji 65% iha nível rejional. Dadus sira ne’ebé mak identifikadu hepatitis B ou C, kada grupu iha ne’eba, populasaun en jeral Hepatitis B iha 6.5%, hepatitis C 0.7%

Hepatitis nivel rejiaun nian Timor-Leste iha 25% hosi total populasaun global. Konabá Hepatitis ita aas liu ,kuaze hosi metade hosi populasaun global, 56% hosi nasaun sira seluk iha mundu. Ita koa’lia iha rejiaun, Hepatitis númeru as liu mak Indonézia, Timor-Leste ho pursentu 2%. Hosi ne’e sai hanesan problema boot ba ita, entaun ema mate tanba hepatitis B ne’e makaas.

Eventu ida ne’e rasik organiza hosi Sala Leitura Xanana Gusmão ho grupu Juventude Youth Community Care ne’ebé estabele iha Sala Leitura Xanana Gusmão nia okos, hosi juventude voluntarizmu ne’ebé  promove no fo atensaun ba asuntu Saúde no Ambiental.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here