Reportajen: Santina & David
“Udan boot bee tun mai ami toba ladi’ak, bee maka’as, bee tama hotu lona laran, ami hi’it sa’e hotu lona, depois ami baku fera tiha moru ne’e mak bee sai, se lae bee nalihun iha tenda no kampu laran nakonu”. Marta
Komunidade afetadu hamutuk uma ka’in 48 iha sentru evakuasaun Manleuna preokupa tebes udan boot ne’ebé kuaze oras ida akontese iha loron Sabdu, 13 Novembru 2021, tanba udan been tama hotu lona laran, hodi estraga sasán no kulsaun sira ne’ebe sira uza.
Hafoin udan boot, Neon Metin tun ba sentru evakuasaun hodi hare besik situasaun ne’ebe komunidade afetadu sira hasoru. Iha terenu hatudu katak komunidade sira komesa kee bee dala, hamoos toba fatin ne’ebe bee tama, hasai kulsaun hodi tau iha liur, lona balun komesa kle’uk halo sira tur la hakmatek
Ba Neon Metin, Marta Taidi hateten udan ne’ebé boot kuaze oras ida ne’e, tama hotu ba tenda laran, toba fatin bokon hotu, no estraga tenda hamriik sai kle’uk.
“Udan agora ne’e, ami sente triste tebes tanba udan boot bee tun mai ami toba ladi’ak, bee maka’as, bee tama hotu lona laran, ami hi’it sa’e hotu lona, depois ami baku fera tiha moru ne’e mak bee sai, se lae bee nalihun iha tenda no kampu laran nakonu, udan ne’e mak ami tuur iha ai leten hotu de’it.” Hateten Marta Taidi ho matan been nakonu, iha sentru evakuasaun Evakuasaun Manleuna, 13/11.
Iha fatin hanesan Marta Soares dehan udan primeiru no segundu la hanesan ohin, todan maka ohin ne’e, uma ka’in 48 ohin afeta inundasaun hotu, se karik governu iha hanoin buka fatin di’ak ida ba, se iha ka laiha, bele mai koalia los para ami mós hodi buka fatin, ami labele terus ba dala rua.
Marta dehan ohin de’it udan boot hanesan ne’e, tur mós ladi’ak, la’o iha bee leten, atu foti kulusaun mós la biban, foti sasan uma laran mós la biban ida, entaun dos sira ne’e dodok hotu, kulasaun mós bokon hotu.
“Ami halerik beibeik mós, ami hanoin barak ho triste bainhira maka ami ses husi fatin ne’e, udan boot bee tama ba tenda laran, foti sasan la biban, foti sai mós atu ba tau iha ne’ebé, udan boot sai de’it ba liu mós la di’ak tiha ona, tur iha liur mós ladi’ak.” Espresa Marta Soares ho oin triste.
Iha fatin hanesan Joni da Cruz Oki akresenta ohin udan boot la konsege ke’e bee dalan, tanba udan boot kuaze oras ida resin, bee konsege tama duni fatin toba.
“Ami husu ba governu foti medidas lalais hodi nune’e ami bele hases-an husi fatin ida ne’e, tanba ami nu’udar povu senti preokupasaun boot ida ba ami tanba, husi Protesaun Sivil mai foti dadus dehan katak, tempu besik ona atu sai husi ne’e, maibé husi fali Ministeriu Solidariedade Sosial no Inkluzaun (MSSI) nian mai dehan ami muda fali ba kos, ida ne’e ami konfuzaun ba desizaun ne’ebé mak governu foti.” informa, Joni da Cruz Oki.
Nune’e Xefe Aldeia Lemokari, Suku Manleuna, Astaki Tilman hateten ohin akontese udan boot to’o mai iha ne’e, haree kondisaun grave, tanba kuaze lona laran nian bee tama nakonu, estraga sira nia fatin toba, agora udan hanesan ne’e de’it grave tiha ona hanesan ne’e, se udan nafatin kontinua mak ita sente sira labele seguru ona.
Astaki Tilman hatutan agora daudaun sira susar toba iha sira nia fatin, tanba bee tama iha sira nia toba fatin estraga total, udan kuaze oras ida, ohin ne’e kuaze bee tama, tanba bee nakonu iha kampu laran.
Astaki mos dehan di’ak liu re-integra sira, tanba udan tau loro-loron ne’e susar, tanba ne’e mak husu ba governu maneira no kondisaun saida mak lori sira ba tau di’ak liu muda, se hanesan ne’e hela de’it labele seguru ba sira, tanba iha ne’e labarik ki’ik, inan-aman ne’ebé idade avansadu, sira hela nafatin hanesan ne’e susar.
“Governu iha ona hanoin maibe desizaun ne’e maka halo ami autoridade mós inserteza, tanba antes termina lori sira ba Munisípiu, ka Bairru Moris Foun, ikus fali mai laiha rezultadu mosu fali dehan lori sira ba kos, maibé agora ita sei hein hela.” Xefe Aldeia Lemokar, Astaki Tilman.
