Home Notisia Komunidade Ainaro-Quic Tinan Barak Ona Konsumu Bee Merak Iha Mota Karau ...

Komunidade Ainaro-Quic Tinan Barak Ona Konsumu Bee Merak Iha Mota Karau Ulun

350
0

Reportajen Santina Lucia da Costa

Maske Timor-Leste restaura ona tinan 20, maibe komunidade iha area rural balun sei moris iha kiak no mukit. Liberta povu husi ukun koloniál, maibé liberta povu husi mukit sei lao hakdasak.

Jornalista Neon Metin halo visita ba komunidade iha aldeia Ainaro-Quic, suku Foho-Ailiku, Postu-Administrativu Hatu-Udo, Munisipiu Ainaru, kontinua halerik ba Bee-Moos, tinan barak ona konsumu de’it bee merak iha Mota Karau Ulun.

Ba Neon Metin Komunidade husi aldeia Ainaro-Quic, Januario da Costa, hato’o preokupasaun katak, Durante tinan barak ona, komunidade aldeia Ainaro-Quic ke’e rasik bee matan iha mota laran mak kuru hodi han, hemu, hariis no fase roupa. Maibé bainhira udan boot, pasiensia konsumu de’it bee merak iha mota laran.

“Bee-moos laiha, durante ne’e ami hemu de’it bee merak iha mota karau-Ulun, ami ba ke’e de’it bee matan iha mota, mak ami kuru hodi han, hemu.” Hateten, Komunidade, Januario da Costa iha Aldeia Ainaro-Quic, Suku Faho-Ailiku, Hatu-Udo, Ainaro, loron, kuarta-Feira, 11/5.

Januario da Costa, dehan, Durante ne’e, Governu seidauk dada bee-moos ba  sira ne’ebé hela iha Area Ai-meta laran, ita ukun-an tinan hirak ona, povu aileba kontinua halerik.

Mota Karau iha Hatudu. [Foto: Santy | 15.05.2022]

“Governu seidauk loke matan ba ami dehan halo netik estrada atu nune’e lori produtu sira ne’e bele lori ba merkadu. Hanesan Agora daudaun, produtu ne’ebé ami iha nesesidade obriga ami tenki leba modo ba to’o iha merkadu.” Tenik Januario da Costa.

Januario akresenta dezafiu ida ba sira mak, estrada ladi’ak, entaun produtu ne’ebé sira  iha halo nusa mak atu lori ba merkadu, estrada aat hanesan ne’e, produtu sira  lori la’o de’it, sira lori $ 5 dollar nian, dalaruma la to’o karik, tanba la’o do’ok, mais no menus la’o Kilo 10 mak to’o iha merkadu.

Nia hatutan sé tempu bailoron, kareta bele tama maibé tempu udan kareta labele tama, tanba estrada ladi’ak. Entaun halo nusa governu bele ajuda halo netik estrada hodi nune’e bele lori  produtu ba fa’an iha merkadu.

Januariu husu ba governu, povu presija liu mak estrada, produtu saida de’it  iha, só  estrada di’ak mak kareta bele mai, sé estrada ladi’ak halo nusa mak kareta bele tula produtu lokál sira ne’e. No dada bee-moos ba povu atu nune’e povu bele senti dezenvolvimentu nasaun ne’e nian.

Iha fatin hanesan, komunidade Olavia Adão reforsa katak, durante ne’e Bee-Moos laiha, só ke’e rasik de’it iha mota mak foin bele kuru hodi han, hemu.

“Bee ami ba kuru de’it iha mota laran, lao do’ok maske loron manas no kolen, maibe la senti kolen, sé ita la ba kuru ita atu hemu saida, ami feto lori jeriken ba kuru bee, tutur no leba de’it. maske la’o do’ok maibé pasiensia de’it.” Dehan, Olavia Adão.

Olavia, Subliña, Hanesan feto presija tebes Bee-Moos, sé konsumu hela de’it bee merak  bele fó impaktu ba saude, liuliu ba labarik ki’ik sira nia saude.

Entretantu Xefe Suku Foho-Ailiku, Deonato de Araujo Laet, Hateten, Kona-ba Estrada ita esforsu hela buka dalan, enfaziadamente ita rezolve dadaun ona, estrada sira ne’ebé povu kestiona Diresaun Bikala, Bobe, iha ona prosesu, kontratór sira asina ona kontratu, ita fiar no garante katak, tempu badak sei rezolve ba estrada. No mós bee-moos ita sei buka dalan hodi rezolve.

Kontinua mosu perguntas, bainhira los mak moris komunidade balun iha area rural, bele hetn sira ia direitu tuir Konstituisaun RDTL ne’ebe garante ona? Povu sira ho esperansa boot bele hatan responde ona liberta povu husi kiak no mukit.

Artigu ne’e hakerek tanba partisipa iha programa media Tour ne’e realiza husi OXFAM Timor-Leste serbisu hamutuk ho Lafaek News no Asosiasaun Jornalista Timor-Leste (AJTL), no hetan finanseiru husi Governu Australia liuhusi projetu Governasaun ba Dezenvolvimentu (GfD).

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here